Waar let je als architect op bij een gebouw met batterij?

Behandel de batterij of het off grid systeem als een gebouwtechniek, net als verwarming, en ontwerp het mee vanaf de eerste schets. Beslis vroeg welke netroute de site volgt, wat moet draaien en wanneer, en waar de batterij, de omvormers en eventueel een generator komen. Dak, technische ruimte en kabelwegen volgen daaruit. Gaat het om een site op het net die vooral haar piek wil verlagen? Kijk dan naar onze bedrijfsbatterij.

Misschien herken je het. De bouwheer begint pas op het einde van het ontwerp over een batterij, of vraagt "kunnen we niet off-grid gaan?" als de vergunningsplannen al ingediend zijn. De technische ruimte staat getekend als een smal hoekje naast de ketel. Er loopt geen koker naar het dak, en het dak zelf staat vol lichtkoepels en luchtgroepen. De offerte van Fluvius komt laat, en ze is hoger dan iedereen had gedacht.

Wat het ontwerpteam zelden ziet: het dure deel is niet de batterij. Het is de late wijziging: een grotere ruimte, nieuwe kokers, een hertekend dak, een aansluiting die opnieuw moet worden aangevraagd. Een batterij of off-grid systeem past makkelijk als het in het programma staat. Het past moeilijk als het na de ruwbouw komt.

Het nieuwe magazijn van Special Renting Van Zele in Zele werd vanaf het begin rond eigen stroom ontworpen. Het heeft geen enkele aansluiting op het net. Zonnepanelen van 30 kWp, een batterij en een generator voeden het magazijn, de burelen en de elektrische hefwerktuigen. Ook de plaats van de generator was een ontwerpkeuze. Hij staat in de kelder, zodat zijn warmte de vloer mee opwarmt, zoals het krantenartikel over het project vertelt.

Wanneer schakel je de batterij-installateur in bij het ontwerp?

In de schets- of voorontwerpfase, voor de netaansluiting wordt aangevraagd en voor de vergunningsplannen definitief zijn. Dan liggen dak, technische ruimte en aansluiting nog open.

De Europese richtlijn over de energieprestatie van gebouwen (2024/1275) wijst dezelfde kant uit. Lidstaten moeten ervoor zorgen dat alle nieuwe gebouwen ontworpen worden om hun zonnepotentieel optimaal te benutten. Tegen 31 december 2026 krijgen alle nieuwe openbare en niet-residentiële gebouwen boven 250 m² bruikbare vloeroppervlakte zonne-installaties. De voorwaarde: het moet technisch en economisch haalbaar zijn. De lidstaten moesten die regels tegen 29 mei 2026 omzetten, dus check hoe jouw gewest ze toepast.

Dreigt Fluvius lang te laten wachten, of een zwaardere aansluiting te weigeren? Lees dan ons artikel over je opties, want netcongestie blokkeert op meer plaatsen nieuwe aansluitingen.

Op het net, semi off-grid of off-grid: welke keuze bepaalt het ontwerp van het gebouw?

De netroute bepaalt het dakoppervlak, de grootte van de technische ruimte en of je überhaupt een meterkast nodig hebt. Kies ze voor het ontwerp vastligt, niet erna.

Ons semi off-grid systeem werkt voor vermogens tot 75,6 kVA (3 x 400 V + N, 63 A). Valt het openbare net weg, dan werkt de site gewoon verder op de eigen installatie.

Volledig off-grid gaan met een off-grid installatie op maat schrapt de aansluitingskost. Voor een magazijn in nieuwbouw ben je aan aansluiting, extra meters en een ontkoppelingsbord al snel 20.000 euro kwijt voor er één zonnepaneel ligt. De woning in Lokeren werd van bij het begin gebouwd zonder aansluiting: geen aansluitingskosten, en nooit een meter in huis. Zegt de netstudie nu al nee tegen je gebouw? Ons artikel over nieuwbouw zonder netaansluiting gaat daar dieper op in.

Wat heeft een studiebureau nodig om een batterij te ontwerpen?

Een lijst met verbruikers, met vermogen en tijdstip, geen jaarverbruik in kWh. Voor een batterij-ontwerp heeft het studiebureau bij nieuwbouw geen meterhistoriek, dus wordt die lijst de basis. Elke installatie wordt doorgerekend op het verbruik, de productie en de toekomstplannen.

Verhuist een bestaand bedrijf naar het nieuwe gebouw, dan is het huidige verbruik een goed vertrekpunt. Voor een off-grid systeem gebouwd wordt, kunnen we het verbruik een korte periode opmeten. Dat bevestigt de dimensionering van de panelen en de batterij. Onze monitoringsoftware blijft dat doen na de oplevering.

Hoe ontwerp je de technische ruimte voor een batterij en omvormers?

Geef de batterij een droge, verluchte ruimte met een stabiele temperatuur, en zet de omvormers er vlak naast. Een batterij is geen kast die je in een restruimte wegstopt.

De plaats van de batterij moet aan deze voorwaarden voldoen:

• Droog en proper: een waterdichte ruimte met zo weinig mogelijk stof.
• Stabiele vloer: vlak en sterk genoeg voor de batterijracks.
• Temperatuur: tussen 0 en 50 °C, zo constant mogelijk, met een constante vochtigheid. Daarbuiten schakelt de batterij zichzelf uit.
• Afstand: minstens 2 m van een warmtebron en minstens 0,5 m van de verluchting van de omvormer.
• Verluchting: verplicht voor de ruimte. Dek de batterij nooit af.
• Veiligheid: geen brandbare materialen of explosieven in de buurt; geen toegang voor onbevoegden.

Ook de omvormers hebben hun regels. Wij werken met omvormers van Victron. Victron vraagt een droge, goed verluchte plaats, zo dicht mogelijk bij de batterijen. Elk toestel heeft minstens 10 cm vrije ruimte rondom nodig om te koelen. Hang ze nooit recht boven de batterijen. Te veel warmte verkort hun levensduur en verlaagt hun vermogen, dus de ruimte moet die warmte kwijt kunnen.

Hoe ontwerp je het dak als het gebouw op eigen zonnestroom draait?

Dimensioneer het dak op de winter, niet op de zomer. In de zomer dekt bijna elk zonnedak de dag. De donkere weken bepalen hoeveel de batterij en de generator moeten doen.

Bij Van Zele dekt 30 kWp aan zonnepanelen het grootste deel van het jaar ruim de vraag. Alleen in de winter is de batterijcapaciteit onvoldoende en moet de generator bijspringen. Dat begint in december met enkele dagen, en januari is de slechtste maand. De generator zou ongeveer 5% van de jaarbehoefte dekken.

Hou het dak dus vrij waar het telt. Plan lichtkoepels, luchtgroepen en rookluiken zo dat ze de panelen niet beschaduwen, en controleer de dakstructuur op het extra gewicht. Een plat dak geeft vrijheid: in Lokeren kreeg het platte dak precies de panelen die het systeem nodig had. Voor het E-peil moesten er toch zonnepanelen komen. Diezelfde panelen voeden nu het off-grid systeem.

Wil je weten uit welke delen zo'n systeem bestaat, van panelen tot omvormer en batterij? Ons overzicht van de onderdelen van een off-grid systeem legt elk onderdeel uit.

Warmtepomp, laadpalen en verdeelbord: wat plan je nu al?

Plan de grote elektrische verbruikers en het verdeelbord samen met de batterij, want zij bepalen haar vermogen. Een warmtepomp en laadpunten kunnen de piek van een gebouw dat op papier bescheiden leek, verdubbelen.

• Warmtepomp: die verbruikt het meest in de winter, net als de zon het minst levert. Op een off-grid site betekent dat meer batterij, meer generatoruren of een semi off-grid route. Bij Van Zele draait de vloerverwarming op een warmtepomp, en de generator in de kelder geeft zijn warmte mee aan de vloer.
• Laadpunten: de Europese richtlijn geldt voor nieuwe niet-residentiële gebouwen met meer dan vijf parkeerplaatsen. Ze vraagt minstens één laadpunt per vijf plaatsen, voorbekabeling voor minstens 50% van de plaatsen en kokers voor de rest.
• Alleen in Vlaanderen: elk niet-residentieel gebouw met meer dan twintig parkeerplaatsen moest tegen 1 januari 2025 minstens twee laadpunten hebben.
• Verdeelbord: scheid de kringen die moeten blijven draaien bij een stroomuitval, en laat ruimte voor extra groepen en een zwaardere hoofdschakelaar later.
• Groei: we houden van bij het begin rekening met een mogelijke uitbreiding, en dimensioneren omvormers, kabels en verbruikers naar de toekomst toe.

Laadpalen op een aansluiting die niet kan groeien? Ons artikel over laadpalen zonder zwaardere aansluiting toont hoe een batterij dat gat vult.

Wat zet je in het bestek voor een batterij of off-grid systeem?

Een goed bestek beschrijft het resultaat en de randvoorwaarden, en laat de exacte dimensionering aan de studie van de installateur. Dit zijn de punten die een studiebureau vastlegt.

Welke keuringen en regels plant het ontwerpteam in?

Plan een AREI-keuring voor de installatie in gebruik gaat, en daarna een periodieke keuring. Voor niet-huishoudelijke installaties komt die periodieke keuring om de vijf jaar.

Blijft het gebouw aangesloten, dan meld je het opslagsysteem aan bij Fluvius. Tot 25 kVA gebeurt dat via Mijn Fluvius met een geldig AREI-keuringsverslag; grotere systemen gaan via een netstudie. Regels voor vergunning, brandveiligheid en afstanden verschillen per brandweerzone en per gewest. Ons artikel over brandveiligheid en vergunning van een bedrijfsbatterij zet ze op een rij, dus we herhalen ze hier niet.

Wanneer is een batterij of off-grid ontwerp niet de juiste keuze?

Heeft het gebouw een sterke aansluiting, weinig verbruik overdag en geen piekprobleem, dan kost een batterij vaak meer dan ze opbrengt. Dan volstaan een zonnedak en een goed gekozen contract misschien.

Volledig off-grid is ook niet voor elk gebouw. Een site met een grote warmtepomp, veel winterverbruik en weinig dak laat haar generator in de donkere maanden veel draaien. Daar is semi off-grid, of een netaansluiting met batterij, meestal de verstandigere route.

Hoe werken we samen met architecten en studiebureaus?

We nemen het energiedeel van het project op, van analyse tot monitoring, naast je ontwerpteam.

1. Stap 1: Analyse en dimensionering. We overlopen de lijst met verbruikers, de netsituatie en de toekomstplannen. Dan berekenen we de ideale samenstelling van zonnepanelen, omvormers, batterij en waar nodig een generator.
2. Stap 2: Technisch ontwerp. We leggen het systeem vast en wat het van het gebouw vraagt: ruimte, dak, kabelwegen en kritische kringen.
3. Stap 3: Installatie en indienststelling.
4. Stap 4: Monitoring en ondersteuning. De eigenaar volgt het systeem in de app en het VRM-portaal, en het systeem kan later uitgebreid worden.

Een school in Incourt, in Waals-Brabant, toont de reikwijdte. Voor die site werd een volledig off-grid systeem op maat uitgewerkt, met nieuwe zonnepanelen, een batterij en een generator.