Kun je in België volledig energieautonoom worden?

Ja, je kunt in België energieautonoom worden, maar niet met alleen de zonnepanelen van de zomer. In december leveren je panelen ongeveer vier keer minder op dan in juni, terwijl je meer verbruikt. Volledige energieautonomie vraagt dus een off grid systeem dat op de winter gedimensioneerd is: panelen, batterij, off-grid omvormer en een aggregaat. Voor de meeste woningen en bedrijven is het juiste doel tweeledig. Een groot deel van je verbruik zelf opwekken, en blijven draaien als het net wegvalt.

Je hebt zonnepanelen, je bekijkt je factuur en je vraagt je af waarom je de stekker niet gewoon uittrekt. Of de storm legde het net plat, en je panelen vielen mee uit, in volle zon. Wat je minder ziet: een installatie die op het hele jaar gedimensioneerd is, schiet in december tekort. En dat gat vullen met steeds meer panelen kost veel voor één maand.

In Kasterlee lagen de paardenstal en het chalet ver van het openbare net. Om niet voortdurend een aggregaat te laten draaien, kozen de eigenaars voor een off-grid systeem van 5 kVA met 16 kWh batterij. Ze wekken het hele jaar hun eigen stroom op. In St-Georges-sur-Meuse had de straat geen elektriciteitsaansluiting en draaide een boerderij volledig op een aggregaat. Sinds de zonnepanelen met batterij dient het aggregaat alleen nog als back-up.

Wat betekent energieautonomie precies?

Energieautonomie kan drie dingen betekenen, en die vragen niet dezelfde installatie:

• De zelfconsumptiegraad: het deel van je zonnestroom dat je zelf verbruikt.
• De autarkiegraad: het deel van je verbruik dat je eigen productie dekt. Dat noemen we ook zelfvoorzienend zijn.
• Kunnen draaien zonder net: blijft je installatie je kringen voeden tijdens een stroomuitval?

Een hoge autarkiegraad belet niet dat alles stilvalt bij de eerste stroompanne. Een off-grid installatie draait per definitie zelfstandig, maar moet dan ook de donkerste weken dekken. Wat een echt systeem onderscheidt van een gewone batterij, is net dat: overnemen als het net verdwijnt. Wat off-grid en semi off-grid precies inhouden, en wat de Vlaamse regels zeggen, lees je in ons artikel over wat off-grid betekent.

Kun je energieautonoom worden met zonnepanelen in België?

Met alleen panelen niet: ze leveren enkel overdag, en in de winter heel weinig. Dat tonen de gegevens van PVGIS, de rekentool van het Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek van de Europese Commissie. Voor 1 kWp bij Namen (pal zuid, 35°, 14 % verliezen) schommelt de gemiddelde opbrengst sterk per maand.

Over het jaar geeft dat ongeveer 1.050 kWh per kWp. December brengt daar maar ongeveer 3 % van op, juni ongeveer 12 %. Dat zijn meerjarige gemiddelden: een grijze decemberweek levert duidelijk minder op, en net die week moet je installatie doorstaan.

In de praktijk verschuift een zonnepaneel met batterij energie van overdag naar de avond en de nacht, of dekt het enkele dagen. Het brengt het overschot van juni niet naar december. In de winter heb je dus het net nodig, of een automatisch startend aggregaat. Ons artikel over off-grid zonnepanelen met batterij werkt die dimensionering voor de Belgische winter uit.

Rekenvoorbeeld: wat verandert de winter voor een woning die autonoom wil zijn?

Illustratief voorbeeld, verbruik gekozen ter demonstratie. Een woning verbruikt 5.000 kWh per jaar, waarvan 550 kWh in december en 330 kWh in juni. Ze plaatst 10 kWp, pal zuid op 35°, bij Namen.

Over het jaar wekt de woning twee keer haar verbruik op, maar in december komt ze ongeveer 240 kWh tekort. Om december met alleen zon te dekken, heb je ongeveer 18 kWp nodig, en dan nog maar voor een gemiddelde maand. In een off-grid systeem kun je het overschot van juni niet injecteren. Het gaat verloren, tenzij het naar warm water of het laden van een auto gaat.

Daarom dimensioneren we op het gemeten kwartierverbruik en op de zwakste maand. Daarna beslissen we samen welke reserve je neemt: het net, een aggregaat of allebei. Met onze monitoringsoftware kunnen we je verbruik een korte periode meten voor de installatie.

Welke oplossingen voor energieautonomie zijn er in België?

Drie oplossingen leiden naar energieautonomie, van licht naar volledig. De keuze hangt af van je aansluiting, je verbruik en wat moet blijven draaien tijdens een stroomuitval.

Voor veel sites is een semi off-grid systeem het beste compromis. Het openbare net komt pas in actie als zon en batterij niet meer volstaan, en een transferschakelaar scheidt beide systemen. Wil je als woning vooral meer eigen stroom verbruiken, dan legt onze pagina over thuisbatterijen de aanpak uit. Een plug-and-play batterij of een draagbaar powerstation voedt wat je erop aansluit, niet je verdeelkast.

Voor een bedrijf werkt energieautonomie vaak beter dan voor een woning, omdat het verbruik vooral overdag valt. In Incourt draait een privéschool volledig off-grid, met nieuwe panelen, een batterij en een aggregaat. Ons artikel over een school op eigen stroom vertelt dat project, en dat over off-grid voor bedrijven toont wanneer het loont.

Welke rol speelt de omvormer in een autonome installatie?

In een autonome installatie maakt de omvormer de autonomie. Een netgekoppelde omvormer volgt spanning en frequentie van het net. Een off-grid omvormer (omvormer-lader) vormt zelf het lokale net. Hij legt spanning en frequentie vast, voedt je verbruikers uit de batterij en laadt die op met zon, net of aggregaat.

Technische punten om na te kijken:

• Omschakeltijd. De Victron MultiPlus-II neemt de verbruikers over in minder dan 20 milliseconden, snel genoeg om computers te laten doordraaien.
• Continu vermogen en piekvermogen. Volgens het datablad levert het model 48/5000 4.000 W continu bij 25 °C en 9.000 W piek. Aanloopstromen van compressoren en pompen moeten daarbinnen blijven.
• Twee ingangsbronnen. De Victron Quattro aanvaardt twee bronnen, bijvoorbeeld het net en een aggregaat, en schakelt automatisch naar de actieve bron.
• Koppeling van de panelen. Bij AC-gekoppelde zonne-omvormers hanteert Victron de factor 1,0-regel. Het PV-vermogen blijft onder het continu vermogen van de omvormer-lader bij 25 °C.

Hoe lang een off-grid omvormer het volhoudt, hangt dus vooral af van de batterij erachter. Ons artikel over de off-grid batterij legt uit hoe je die dimensioneert. Dat over de generator met batterij toont hoe het aggregaat in de winter overneemt.

Waarom vallen je zonnepanelen uit bij een stroompanne?

Omdat de technische regels dat opleggen. Volgens het voorschrift Synergrid C10/11 moet een aangesloten installatie die stroom opwekt, batterij inbegrepen, eilandwerking detecteren (norm EN 62116) en loskoppelen. Het AREI laat voor autonome bronnen tot 30 kVA een automatische scheiding toe die de installatie binnen 5 seconden loskoppelt als het net wegvalt.

Zonder noodstroomfunctie vallen je batterij en je panelen dus samen met het net uit. Een echte noodstroombatterij scheidt eerst je kringen van het net en voedt ze daarna zelf.

Voor een woning vergelijkt ons artikel over de thuisbatterij met noodstroom wat echt werkt. Voor een bedrijf legt ons artikel over een no-break installatie uit hoe je zonder onderbreking overneemt.

Welke regels gelden in Vlaanderen, Wallonië en Brussel?

Sommige regels zijn federaal en gelden overal, andere hangen af van je gewest en je netbeheerder.

• Het AREI geldt voor alles. Een installatie die door een autonome bron gevoed wordt, blijft een elektrische installatie in de zin van het AREI. Een erkend organisme keurt ze voor de ingebruikname.
• Omschakeling tussen bronnen. Schakelaars die bronnen omwisselen, onderbreken alle actieve geleiders en mogen de bronnen niet ongewild parallel schakelen. Synergrid legt het principe "eerst openen, dan sluiten" op.
• Aanmelding in Vlaanderen. Sinds 2017 moet je een opslagsysteem aanmelden bij Fluvius, met een AREI-keuring door een erkend organisme.
• Aangifte in Wallonië. Bij ORES is de aangifte van decentrale productie, batterijen inbegrepen, wettelijk verplicht. Boven 10 kVA is een grondigere studie nodig.
• Brussel. De netbeheerder is Sibelga. Vraag daar na welke aanmelding en documenten nodig zijn voor de ingebruikname.
• Stroom delen met anderen. Je stroom via eigen kabels aan andere klanten doorleveren is volgens de Waalse regulator CWaPE een privénet. Dat is in Wallonië in principe verboden, op enkele uitzonderingen na. Vraag in Vlaanderen en Brussel na wat de regulator (VNR, Brugel) toelaat.