Ja. Een school kan op eigen stroom draaien met zonnepanelen, een batterij en een back-up. In Incourt draait een privéschool zo volledig off-grid. Het moeilijke is niet de techniek, maar de kalender: een school staat leeg in de zonnigste weken en zit vol in de donkerste. Een off grid systeem voor een school dimensioneer je daarom op het wintertrimester en op de grootste verbruikers, met een generator of het net voor de weken die de zon niet haalt.
Misschien kwam het idee op het schoolbestuur. Het dak ligt al vol zonnepanelen, en toch blijft de elektriciteitsfactuur stijgen. Of Fluvius vraagt een stevige prijs voor de aansluiting van de nieuwe vleugel. Iemand vraagt: waarom kan onze school niet al haar stroom zelf maken?
Wat de meeste besturen eerst niet zien, is de kalender. Je panelen leveren hun beste weken als de leerlingen op vakantie zijn. In december brandt het licht in de klassen vanaf acht uur, draait de ventilatie de hele dag en leveren de panelen weinig. Meer panelen leggen lijkt de voor de hand liggende oplossing, maar geeft vooral meer overschot in de zomer. Zonder opslag en een plan voor de winter koopt de school haar winterstroom nog altijd van het net.
De school in Incourt koos een andere weg. Ze werd in 1995 opgericht als niet-gesubsidieerde privéschool en geeft les aan leerlingen van 7 tot 18 jaar. Haar redenering: onafhankelijk onderwijs vraagt om een onafhankelijke stroomvoorziening. Nieuwe zonnepanelen, een batterijsysteem en een generator leveren nu de stroom voor de hele site, in een off-grid ontwerp op maat.
Mag een school off-grid gaan in België?
Ja. Een school mag zonder netaansluiting werken, zolang de installatie aan de veiligheidsregels voldoet. Het AREI (het Belgische reglement voor elektrische installaties) geldt ook voor een off-grid installatie. Ook zo'n installatie wordt gekeurd.
Off-grid betekent dat de school haar eigen kleine net vormt. Een omvormer-lader (het toestel dat batterijstroom omzet in gewone 230 V of 400 V) bepaalt spanning en frequentie. De panelen laden overdag de batterij. De batterij voedt het gebouw 's avonds en in het weekend. Een generator start als de batterij na een paar grijze dagen leeg raakt.
Zo krijgt een off-grid school haar stroom
Wil je weten wat energie-autonomie in België precies inhoudt en welke regels gelden? Ons artikel over energie-autonomie in België legt het uit. Hier kijken we naar wat anders is voor een school.
Wanneer verbruikt een school stroom, en wanneer schijnt de zon?
Een school verbruikt het meeste stroom op weekdagen tussen ongeveer 8 en 17 uur, tijdens het schooljaar. Dat past goed bij zonnestroom overdag. Het past slecht bij de kalender: weekends, schoolvakanties en winter.
Een winterse schooldag en een dag in de zomervakantie
- Weekends en avonden: de panelen blijven produceren terwijl het gebouw dicht is. Een batterij bewaart die energie voor maandagochtend.
- Zomervakantie: de beste zonneweken van het jaar vallen in juli en augustus. Een Britse specialist in zonnepanelen voor scholen schat dat een dagschool maar ongeveer 35 tot 55% van haar eigen zonnestroom zelf verbruikt.
- Wintertrimester: volgens PVGIS, de zonnetool van de Europese Commissie, levert 1 kWp panelen in België in december ongeveer 31 tot 33 kWh, tegenover ongeveer 127 kWh in juni.
Daarom is een school moeilijker onafhankelijk te maken dan een kantoor dat het hele jaar werkt, en makkelijker dan een woning die vooral 's avonds verbruikt. Het wintertrimester, niet het jaartotaal, bepaalt hoe groot het systeem moet zijn.
Off-grid, semi off-grid of zonnepanelen op het net: wat past bij je school?
De meeste scholen hoeven het net niet te verlaten om meer eigen stroom te gebruiken. Er zijn drie routes, en de juiste hangt af van waarom de school onafhankelijk wil zijn.
| Zonnepanelen op het net | Semi off-grid | Volledig off-grid | |
|---|---|---|---|
| Netaansluiting | Blijft, panelen parallel met het net | Blijft, maar alleen als back-up lader | Geen |
| Bij een stroomonderbreking | Panelen vallen mee uit | De batterij houdt het gebouw draaiende | Er verandert niets |
| In de winter | Het net vult aan | Het net vult aan | De generator vult aan |
| Past bij een school die | een lagere factuur wil met weinig verandering | meer eigen stroom wil zonder zwaardere aansluiting | geen aansluiting heeft, een erg dure, of kiest voor volledige onafhankelijkheid |
Een semi off-grid systeem houdt de netaansluiting, maar de school draait eerst op haar panelen en batterij. Het net springt alleen bij als de batterij te laag staat. Een boerderij in Tielt werkt zo en haalt maar ongeveer 5% van haar jaarverbruik van het net.
Ons oordeel
Volledig off-grid past bij een school zonder aansluiting, een site waar de aansluiting ver weg of erg duur is, of een bestuur dat volledige onafhankelijkheid wil en een generator voor de winter aanvaardt. Een school met een goede aansluiting die vooral een lagere factuur wil, is beter af met minder verbruik, zonnepanelen en, waar het loont, een batterij op het net.
Hoe groot moeten zonnepanelen en batterij voor een school zijn?
Vertrek van het verbruik per leerling en van de wintermaanden. Energie+, een Belgische kennissite over energie in gebouwen, zet het gemiddelde elektriciteitsverbruik van scholen in Wallonië op 200 kWh per leerling per jaar. Goed presterende scholen halen 50 kWh per leerling.
Stroom per leerling per jaar: elke bespaarde kWh maakt het systeem kleiner
Voor een school van 400 leerlingen rekent Energie+ met ongeveer 600 m² panelen bij 160 kWh per leerling, en bijna 200 m² na een renovatie tot 50 kWh per leerling. Elke kWh die je bespaart voor je bouwt, hoef je in de winter niet te produceren en op te slaan. Ledverlichting, ventilatie die de bezetting volgt en een keuken die niet alles tegelijk opwarmt, komen eerst.
Dimensioneer daarna drie dingen apart:
Vermogen (kVA)
De omvormers moeten alles dragen wat tegelijk draait: keuken, ventilatie, IT, liften, een warmtepomp. Dimensioneer op het drukste kwartier, niet op het jaartotaal.
Batterij (kWh)
Genoeg voor de avond, de nacht en een weekend, met een marge voor grijze dagen. Een batterij verschuift energie over dagen, nooit van juni naar december.
Back-up (generator of net)
Voor de weken van november tot januari waarin de panelen het niet halen. Op een off-grid site in Beernem is de noodaggregaat voorzien voor periodes met veel verbruik of weinig zon, en draait hij zo weinig mogelijk.
Wil je weten wat elk onderdeel doet? Ons overzicht van de onderdelen van een off-grid systeem zet ze op een rij.
Wil je weten wat je school nodig heeft om op eigen stroom te draaien? Bel ons of stuur een bericht.
Wat levert een off-grid school op, en wat kost het?
De winst is onafhankelijkheid en een lagere, voorspelbare energiekost; de prijs hangt af van je verbruik, je dak en de back-up die je kiest. We publiceren geen prijs per school, omdat twee even grote scholen per leerling tot drie keer meer of minder kunnen verbruiken.
Een off-grid project voor een site voor onderzoek en educatie in Beernem toont de redenering. De site betaalde meer dan 800 euro per maand aan elektriciteit, zo'n 10.000 euro per jaar. Genoeg panelen om het verbruik te dekken, zou een netstudie door Fluvius hebben gevraagd, een ontkoppelingsbord en misschien een middenspanningscabine: kosten die tot 30.000 euro konden oplopen. Off-grid maakte die uitgave overbodig. De site draait nu op 17 kWp zonnepanelen, een batterij en een noodaggregaat voor donkere periodes.
Hetzelfde geldt voor een nieuw schoolgebouw of een nieuwe vleugel ver van de straat. Plan je een gebouw zonder aansluiting? Lees dan ons artikel over nieuwbouw zonder netaansluiting. Voor bedrijven in het algemeen zet ons artikel over wanneer off-grid loont voor bedrijven de kostenfactoren op een rij.
Off-grid is niet voor elke school de juiste keuze. Een school naast een sterke netaansluiting, zonder doel om onafhankelijk te worden, bespaart per euro meestal meer met isolatie, zuinige verlichting en zonnepanelen op het net.
Welke subsidies en verplichtingen gelden voor scholen?
In Vlaanderen moeten grotere schoolgebouwen zonnepanelen leggen, en AGION biedt scholen een renteloze energielening. In Wallonië kunnen scholen UREBA aanvragen, de subsidie voor energiewerken in openbare en niet-commerciële gebouwen.
- Alleen in Vlaanderen, PV-verplichting: schoolgebouwen waarvan de aansluiting meer dan 250 MWh per jaar afneemt (vanaf 2026) of 100 MWh per jaar (vanaf 2030), moeten zonnepanelen op hun dak leggen. AGION biedt scholen daarnaast een renteloze energielening.
- UREBA (Wallonië): 40% van de subsidiabele kosten voor de meeste werken, met 30% extra als het gebouw een vastgelegd energiedoel haalt. Een voorafgaande energieaudit is verplicht en de aanvraag moet vóór de start van de werken gebeuren. Werken om de elektrische installatie in orde te brengen voor zonnepanelen staan op de lijst. Batterijen staan niet op de gepubliceerde lijst: leg je project voor aan de Waalse overheid voor je tekent.
- Privéscholen: of een niet-gesubsidieerde school in aanmerking komt, hangt af van de regels van het programma. Vraag het na bij de administratie voor je op steun rekent.
Let op
Subsidieregels veranderen vaak. Ga uit van de officiële pagina's onder Bronnen, niet van een percentage in een artikel.
Wat gebeurt er als een school of gemeente ons contacteert?
We vertrekken van je verbruik, niet van een catalogus. Moet je schoolbestuur of gemeente de opdracht aanbesteden? Lees hoe de aanbesteding van een batterijsysteem verloopt.
- Stap 1: Stuur ons je elektriciteitsfacturen of kwartierdata uit Mijn Fluvius, het aantal leerlingen, de openingsuren en de grote verbruikers (keuken, ventilatie, warmtepomp, sporthal).
- Stap 2: Ontbreken er gegevens, dan kunnen we je verbruik eerst een korte periode meten.
- Stap 3: Ons studiebureau berekent het off-grid systeem voor je school: type, aantal en richting van de panelen, type en vermogen van de omvormers, type en capaciteit van de batterijen en, waar nodig, de generator.
- Stap 4: Installatie, keuring en indienststelling.
- Stap 5: Je volgt productie, verbruik en batterij in realtime met onze monitoringsoftware, in de app en in het VRM-portaal van Victron.
Dezelfde aanpak werkt voor andere instellingen: een gemeentelijk gebouw, een onderzoekssite of een bezinningsoord. Een meditatieoord in Hechtel-Eksel verbruikt vooral in het weekend en laadt zijn batterij tijdens de week. Ons artikel over stroom voor een vakantieverblijf zonder aansluiting gaat daar dieper op in.
Veelgestelde vragen
Blijft het licht aan in een off-grid school bij een stroompanne?
Ja. Een volledig off-grid school is niet aangesloten op het net, dus een stroomonderbreking op het net bereikt haar niet. Een semi off-grid school blijft op haar batterij draaien als het systeem daarvoor ontworpen is.
Wat gebeurt er met de zonnestroom in de zomervakantie?
In een volledig off-grid systeem gaat het overschot dat je niet kunt gebruiken of opslaan verloren: de panelen produceren gewoon minder. Een deel kan naar verbruik dat je in de zomer plant, zoals water opwarmen of onderhoudswerken.
Moet een off-grid school gekeurd worden?
Ja. Het AREI geldt ook voor installaties zonder netaansluiting. Het keuringsorganisme controleert de installatie voor ze in gebruik gaat.
Kan een gemeente hetzelfde doen voor een sporthal of ontmoetingscentrum?
Ja, en dezelfde logica geldt: kijk wanneer het gebouw gebruikt wordt, dimensioneer op het drukste moment en de donkerste maand, en beslis wat de batterij ondersteunt. Gebouwen die vooral in het weekend gebruikt worden, hebben vaak een kleiner systeem nodig dan een school.
Wie installeert off-grid systemen voor scholen in België?
YouPower uit Zele ontwerpt en installeert off-grid en semi off-grid systemen in Vlaanderen en Wallonië, onder meer voor de school in Incourt en de boerderij in St-Georges-sur-Meuse. We zijn Victron Energy Certified Partner.
Wil je weten of je school op eigen stroom kan draaien?
Stuur ons je facturen, het aantal leerlingen en je openingsuren. Een van onze ingenieurs zegt je eerlijk welke route bij je school past: volledig off-grid, semi off-grid of zonnepanelen op het net.
Bronnen
- AGION: PV-verplichting voor schoolgebouwen
- AGION: renteloze energielening voor scholen
- Service public de Wallonie: UREBA-subsidie voor openbare en niet-commerciële gebouwen
- Energie Wallonie: hervorming UREBA vanaf oktober 2022
- Energie+: hernieuwbare energie op school (verbruik per leerling, oppervlakte panelen)
- Solar Panels for Schools: the term-time problem
- PVGIS, Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek van de Europese Commissie