Hoe hou je de stalventilatie draaiende bij stroomuitval?

Zet de ventilatoren, de klimaatcomputer en het alarm op een bron die vanzelf overneemt, en zorg dat het alarm jou bereikt. Die bron kan een noodstroomaggregaat met automatische omschakeling zijn, een batterijsysteem dat als eiland werkt, of allebei. Wat past, hangt af van hoeveel kW je ventilatoren vragen en hoe lang een panne kan duren. Onze gids over de juiste noodstroomvoorziening voor een bedrijf vergelijkt UPS, generator en batterij in het algemeen. Dit artikel past dat toe op een stal vol dieren. Voor de batterijkant lees je meer over onze bedrijfsbatterij.

Je kent het moment. Je gsm gaat af midden in de nacht, of erger: hij gaat niet af. De ventilatoren staan stil, de lucht in de stal wordt zwaar, en de oude generator wil pas na drie keer trekken aanslaan. Op een landelijke lijn ben je vaak de laatste die weer stroom heeft. En een panne is niet altijd alle drie de fasen: soms valt er één fase weg en stopt de helft van je ventilatoren.

Wat de meeste veehouders niet zien, is waar het echte risico zit. Zelden in de generator zelf. Wel in het alarm dat aan dezelfde stroom hangt, de omschakeling die nooit onder belasting getest is, en alle ventilatoren die tegelijk herstarten. Een grotere generator lost geen van die drie op. Een systeem dat vanzelf overneemt, en dat je test, wel.

Een boerderij in Tielt toont een andere opzet. Ze draait op zonnepanelen en een batterij van 123,2 kWh, en de netaansluiting laadt alleen de batterij. In Wingene komt het volledige vermogen van 3 x 400 V, 63 A enkel uit de batterij. Daar is het lichtnet eigenlijk de noodstroom geworden.

Hoe lang kan een varkensstal zonder elektriciteit?

Van enkele minuten tot een paar uur, afhankelijk van de dieren, het weer en de stal. Het Varkensloket noemt de factoren. Hoe lang duurt de panne, hoe oud zijn de dieren en hoeveel zitten er in een afdeling? Is de ventilatie natuurlijk of mechanisch, en hoe is de stal gebouwd en geïsoleerd?

Het Varkensloket haalt een Amerikaanse proef aan waarin de ventilatie werd stilgelegd in een stal met 2.000 biggen. Bij biggen van ongeveer 23 kg was de temperatuur het eerste probleem: die liep na 60 minuten te hoog op. Het CO2-gehalte (koolstofdioxide, het gas dat de dieren uitademen) werd na 95 minuten te hoog. Bij biggen van ongeveer 7 kg werd het CO2-gehalte pas na 150 minuten te hoog.

Bij pluimvee is er nog minder tijd. De University of Kentucky schrijft dat pluimvee in stilstaande lucht boven ongeveer 36 °C maar 20 tot 30 minuten overleeft. De Vlaamse brochure van het Proefbedrijf Pluimveehouderij waarschuwt voor zware vleeskuikens. Boven 28 °C in de stal eten en groeien ze minder, met een risico op meer sterfte.

Zijn een alarm en een noodsysteem voor de ventilatie verplicht in een stal?

Ja. Hangen je dieren af van kunstmatige ventilatie, dan heb je een passend noodsysteem voor verse lucht nodig. Daarnaast moet er een alarm afgaan als de ventilatie uitvalt. Het alarm moet regelmatig getest worden. Dat komt uit de Europese richtlijn 98/58/EG en geldt voor alle landbouwhuisdieren, dus ook voor varkens en pluimvee.

In België staat de regel in het koninklijk besluit van 1 maart 2000 inzake de bescherming van voor landbouwdoeleinden gehouden dieren. In Vlaanderen neemt het Departement Landbouw en Visserij hem op in de conditionaliteit voor dierenwelzijn (RBE 11, en RBE 9 voor kalveren). In Wallonië staat hij bij SPW Agriculture onder ERMG 10 voor varkens en ERMG 11 voor alle landbouwdieren.

• Noodsysteem: een "passend" systeem dat voldoende verse lucht aanvoert als het hoofdsysteem uitvalt. De tekst zegt niet wat het moet zijn.
• Alarm: het moet afgaan als de ventilatie uitvalt. Het Varkensloket voegt toe dat het signaal in alle gevallen moet worden waargenomen, vandaar de koppeling met de gsm.
• Testen: "regelmatig". Het Varkensloket geeft om de 3 maanden als voorbeeld.
• Dagelijkse controle: alle automatische of mechanische apparatuur die nodig is voor de dieren moet minstens één keer per dag gecontroleerd worden. Defecten herstel je meteen, of je beschermt de dieren op een andere manier.

In België vraagt de wet dus een resultaat, geen toestel. Een generator wordt niet met naam genoemd. Het AREI (de Belgische regels voor elektrische installaties) legt er een eigen laag bovenop. Het noemt een gebouw voor industriële veehouderij als voorbeeld van een kritische installatie. Daarvoor bepaalt de uitbater de maatregelen in een risicoanalyse, met een lijst en plannen die bij de keuring gecontroleerd worden. Bij de bescherming tegen overbelasting gebruikt het zelfs de ventilatiemotoren van zo'n gebouw als voorbeeld.

Welk alarm waarschuwt je bij een stroomuitval in de stal?

Een goed stalalarm bewaakt drie dingen: de stroomtoevoer, een minimumtemperatuur en een maximumtemperatuur. Het Varkensloket noemt precies die controleparameters. De vleeskuikenbrochure van het Proefbedrijf Pluimveehouderij zegt dat het alarm te hoge of te lage temperaturen en stroomuitval moet melden.

Kijk daarna naar de zwakke plekken waar veehouders tegenaan lopen:

• Het alarm heeft eigen stroom nodig. Een alarm op dezelfde kring als de ventilatoren valt stil op het slechtste moment. Geef het een accu en check of de telefoonkiezer of gsm-module nog belt als het net weg is.
• Eén fase kan alleen uitvallen. Op een driefasige aansluiting valt soms één fase weg terwijl de andere twee blijven. Zorg dat het alarm, en je noodstroom, ook op een ontbrekende fase reageren.
• Iemand moet opnemen. Spreek af wie eerst gebeld wordt, wie tweede is, en wat ieder doet in het eerste kwartier.
• Test het echt. Schakel de hoofdvoeding bewust uit en kijk of het alarm je gsm bereikt en de noodstroom overneemt. Noteer de datum.

Noodstroomaggregaat of batterij: wat houdt de stalventilatie draaiende?

De beste noodstroom voor een stal start zonder jou. De opties verschillen in hoe snel ze overnemen, hoe lang ze volhouden en wie iets moet doen.

Auburn University is duidelijk over pluimveestallen: een generator op de aftakas van een tractor of met een handmatige omschakelaar "voldoet gewoon niet". De generator moet vanzelf starten en vanzelf omschakelen. Het Varkensloket noemt ook een generator die je na het alarm met de hand start. Dat werkt alleen als iemand op tijd ter plaatse kan zijn.

Een batterijsysteem met eilandwerking (het draait op zichzelf, zonder net) houdt de ventilatoren zonder onderbreking aan de gang. Volgens Victron neemt de MultiPlus-II over in minder dan 20 milliseconden. Een Victron GX-sturing kan bovendien automatisch een generator starten als de batterij laag komt.

Een boerderij in St-Georges-sur-Meuse draaide vroeger volledig op een stroomgroep, omdat de straat geen aansluiting had. Met zonnepanelen en een batterij dient de generator nu enkel als back-up. Dezelfde logica werkt op een boerderij met netaansluiting: de batterij vangt de eerste uren op, de generator de rest. Ons artikel over een generator met batterij legt uit hoe de twee samenwerken.

Hoe groot moet een noodstroomaggregaat voor een stal zijn?

Dimensioneer de noodstroom op het moment dat alle ventilatoren herstarten, niet op de ventilatoren die al draaien. Elektrische motoren trekken bij het starten een paar seconden twee tot twaalf keer hun normale stroom, volgens Auburn University. Als de stroom terugkomt of de noodstroom overneemt, willen alle ventilatoren tegelijk starten.

Loop deze vragen door voor je een generator of een batterij kiest:

Kan een batterij op de boerderij meer doen dan wachten op een stroompanne?

Ja, en daardoor rendeert ze. Een batterij die alleen op een panne wacht, verdient de andere dagen niets. Een batterij die de boerderij elke dag mee draait, verdient zichzelf sneller terug en staat klaar als het net uitvalt.

In Tielt was de aansluiting te klein om de boerderij te laten groeien, en de volgende stap was middenspanning. Het batterijsysteem (45 kVA, 123,2 kWh) zorgt nu voor een hoger vermogen, waardoor een verzwaring niet nodig was. De boerderij zal maar ongeveer 5% van haar jaarverbruik van het net halen. Een slimme sturing stuurt overschot aan zonnestroom naar de boilers.

In Wingene komt het vermogen van 3 x 400 V, 63 A enkel uit de batterij (45 kVA, 150,4 kWh). Het net laadt alleen de batterij, bijvoorbeeld bij grote verbruiken of te weinig zonne-opbrengst. Er kan ook een generator op aangesloten worden. In Maasmechelen kan een klant die al een stroomgroep had voor noodgevallen nu kiezen tussen het net en de stroomgroep om de batterij te laden.

Ons semi off-grid systeem werkt volgens hetzelfde principe. Valt het openbaar net uit, dan werk je verder op de off-grid installatie. Dat kan voor vermogens tot 75,6 kVA (3 x 400 V + N, 63 A). Een batterij die de boerderij al elke dag voedt, laat geen gat voor de ventilatoren als het net wegvalt.

Is je aansluiting nu al te zwak voor extra ventilatoren of een zwaarder klimaatsysteem? Dan toont ons artikel over meer vermogen zonder zwaardere aansluiting je opties.

Wat gebeurt er als je ons vraagt je stal te beveiligen?

We beginnen bij wat moet blijven draaien, niet bij een toestel.

1. Stap 1: Analyse en dimensionering. We lijsten de ventilatoren, de klimaatcomputer, het alarm en de andere kringen op die moeten blijven werken, en we bekijken wat ze vragen. Ontbreken er gegevens, dan kunnen we je verbruik eerst een korte periode opvolgen.
2. Stap 2: Technisch ontwerp. We kiezen de batterij, het omvormervermogen en waar nodig een automatische generatorstart.
3. Stap 3: Installatie en indienststelling.
4. Stap 4: Monitoring en ondersteuning. Je volgt het systeem in de app en het VRM-portaal, en je krijgt een melding als de batterij laag komt.