Wat doet je bedrijf bij het afschakelplan of een black-out?

Een volledige black-out zoals in Spanje is in België heel onwaarschijnlijk, maar een geplande of onverwachte stroomonderbreking van een paar uur is een reëel bedrijfsrisico. Vraag na tot welke schijf van het afschakelplan je bedrijf behoort en maak een lijst van wat moet blijven draaien. Kies daarna een noodstroomvoorziening voor je bedrijf die past bij die verbruikers en die duur. Waar een batterij zinvol is, neemt een bedrijfsbatterij de kritische verbruikers vanzelf over.

De dag na de stroompanne in Spanje en Portugal stelden veel Belgische ondernemers dezelfde vraag. Wat als dat hier gebeurt? Wat valt eerst uit, en wat blijft draaien? Wie de winters herinnert waarin het afschakelplan op de voorpagina stond, kent ook de vuistregel dat een afschakeling zo'n drie uur duurt.

Wat de meeste bedrijven niet zien, is waar het echte risico zit. Het is zelden de spectaculaire black-out. Het is de onderbreking van drie uur die je de avond voordien hoort, of helemaal niet. De UPS die minuten overbrugt, geen uren. De generator die nog nooit onder last gestart is. De omschakeling die nooit getest werd. Na het nieuws snel een grote generator kopen lost daar niets van op. En je netbeheerder moet eerst toestemming geven voor je hem mag aansluiten.

Sommige bedrijven lopen dat risico niet. Special Renting in Zele voedt zijn magazijn, kantoren en elektrische hoogwerkers zonder aansluiting op het openbare net: 30 kWp zonnepanelen, een batterijsysteem en een noodgenerator. Een schijf van het afschakelplan kan een site die niet op het net hangt, niet afschakelen.

Wat is het afschakelplan, en valt je bedrijf eronder?

Het afschakelplan beschermt het Belgische stroomnet tegen een volledige black-out door een deel van het land tijdelijk af te schakelen. Het deelt België op in 8 schijven. Samen zijn ze goed voor ongeveer 33% van het bruto elektriciteitsverbruik, dus niet elke site ligt in een schijf. Ligt jouw bedrijf erin, dan kan het afgeschakeld worden.

Het plan wordt alleen gebruikt in een extreme toestand, als alle andere maatregelen niet volstaan. De federale ministers van Energie en Economie beslissen dan welke schijf wordt afgeschakeld. Is er meerdere dagen na elkaar een afschakeling nodig, dan wisselen de schijven af, zodat niet elke dag dezelfde streek getroffen wordt.

Wie krijgt voorrang? Na een afschakeling kan de netbeheerder prioritaire klanten eerst opnieuw voeden. Volgens de FOD Economie zijn dat vooral algemene en psychiatrische ziekenhuizen, de noodcentrales (112, 100 en 101) en de posten van de netbeheerders. Woonzorgcentra zijn geen prioritaire gebruikers. Het plan probeert ook stadscentra van gemeenten met meer dan 50.000 inwoners, provinciehoofdsteden, grote havens en luchthavens te sparen.

Voor de meeste bedrijven is het antwoord dus eenvoudig: ligt je site in een schijf, dan kan ze afgeschakeld worden. Een werkplaats, een boerderij, een winkel of een magazijn staat niet op de prioriteitenlijst.

Tot welke schijf van het afschakelplan behoort je bedrijf?

Vraag het aan je distributienetbeheerder: in Vlaanderen is dat Fluvius. Het telefoonnummer staat op je energiefactuur. De FOD Economie toont per gemeente welke schijven er liggen, maar een gemeente kan over meerdere schijven verdeeld zijn. Op de afschakelplan-website van Fluvius zoek je op straat. Ben je op middenspanning aangesloten, dan zoek je er op je EAN-nummer.

Bedrijven die rechtstreeks op het hoogspanningsnet van Elia aangesloten zijn, contacteren hun Key Account Manager bij Elia.

Wat gebeurde er bij de black-out in Spanje en Portugal?

Op 28 april 2025 om 12.33 uur viel de stroom volledig uit in het vasteland van Spanje en Portugal. Een klein gebied in het zuidwesten van Frankrijk had heel even last van storingen. Het expertpanel van ENTSO-E, de vereniging van Europese netbeheerders, publiceerde zijn eindrapport op 20 maart 2026.

Het panel vond geen enkelvoudige oorzaak. Spanningsschommelingen en oscillaties zorgden ervoor dat veel productie-eenheden in Spanje afschakelden, vooral installaties die via omvormers op het net zitten. Daarna steeg de spanning snel, waardoor nog meer productie uitviel op overspanningsbeveiliging. Binnen enkele seconden verloor het Iberische net de synchronisatie met de rest van het Europese net.

De automatische verdedigingsplannen werden correct geactiveerd, maar konden de ineenstorting niet tegenhouden. Daarna bouwden Spanje en Portugal hun net stap voor stap weer op. Het transmissienet was volgens het panel na 12 uur hersteld in Portugal en na 16 uur in Spanje. Volgens Red Eléctrica, de Spaanse netbeheerder, was 99,95% van de vraag de volgende ochtend om 7 uur terug.

Het comité van de Spaanse regering kwam tot hetzelfde beeld: een overspanningsprobleem met meerdere oorzaken, waaronder te weinig spanningsregeling. Het sloot ook een cyberaanval uit, bij de systeembeheerder, de controlecentra en de onderzochte centrales.

Kan een black-out zoals in Spanje ook in België?

Geen enkel net is onkwetsbaar, maar een volledige black-out is in België heel onwaarschijnlijk. Het Nationaal Crisiscentrum schat de kans op een extreme verstoring van de stroomvoorziening van minstens een dag zeer laag in. De Europese experts noemen het Iberische incident het zwaarste in het Europese stroomnet in meer dan 20 jaar.

België heeft ook meerdere beschermingslagen. Zakt de netfrequentie tot 49,0 Hz, dan schakelen relais automatisch een deel van het verbruik af om de rest van het net te redden. Elia, de Belgische hoogspanningsnetbeheerder, noemt zo'n daling zeer uitzonderlijk: de laatste keer in België was in 2006. Na een black-out doet Elia een beroep op gecontracteerde centrales om het net opnieuw op te starten.

De eerlijke les uit Spanje is dus niet dat het hier gaat gebeuren. Het is dat zelfs een goed beschermd net uren nodig heeft om terug te komen. In die uren is je bedrijf op zichzelf aangewezen. Dat geldt voor een black-out, maar net zo goed voor een lokale storing of een afschakeling.

Wat is het verschil tussen een black-out, een afschakeling en een stroomuitval?

Een black-out is een onverwachte ineenstorting van het volledige hoogspanningsnet. Een afschakeling is een gecontroleerde onderbreking van een deel van het land om die ineenstorting te voorkomen. Stroomuitval is de ruime term voor elke onderbreking, vaak een lokale storing.

Bronnen van de tabel: FOD Economie (afschakelplan en veelgestelde vragen van ondernemingen), Elia (automatische afschakeling) en het eindrapport van ENTSO-E (hersteltijden in Iberië).

Wat moet je bedrijf doen bij een afschakeling of een lange stroomuitval?

Begin met een risicoanalyse, niet met een aankoop. De FOD Economie vraagt bedrijven om na te gaan wat een onderbreking betekent voor machines, servers en processen, en daar een actieplan van te maken. Deze vijf vragen geven het structuur:

Moet je bedrijf onder NIS2 plannen voor stroomuitval?

Valt je organisatie onder de Belgische NIS2-wet, dan is bedrijfscontinuïteit een wettelijke plicht. De wet geldt sinds 18 oktober 2024. Ze geldt voor middelgrote en grotere organisaties in de sectoren uit haar bijlagen, met energie bovenaan. Middelgroot betekent in het algemeen vanaf 50 werknemers, of een jaaromzet en balanstotaal boven 10 miljoen euro.

Bij de beveiligingsmaatregelen in artikel 30 van de wet staat bedrijfscontinuïteit, zoals back-upbeheer, noodvoorzieningenplannen en crisisbeheer. Het bestuursorgaan moet die maatregelen goedkeuren. NIS2 is een cyberbeveiligingswet, maar een serverruimte die stilvalt bij een stroomonderbreking is net zo goed een continuïteitsprobleem.

Twijfel je of je bedrijf eronder valt? Het Centrum voor Cybersecurity België legt uit wie onder NIS2 valt en wat er verwacht wordt. Ook als je er niet onder valt, is dezelfde logica een goed sjabloon voor elk bedrijf.

Wanneer is noodstroom de moeite waard voor een bedrijf?

Noodstroom loont als een uur zonder stroom meer kost dan de installatie over haar levensduur. Het loont ook als mensen, dieren of data in gevaar komen. Voor een kantoor met laptops volstaan een UPS voor de server en een duidelijk plan vaak.

Hoe de opties zich verhouden in omschakeltijd, autonomie en regels, lees je in onze gids over noodstroom voor bedrijven: UPS, generator of batterij. Kunnen je servers of machines zelfs geen korte onderbreking verdragen? Lees dan wat een no-break installatie nodig heeft. Plan je een generator naast een batterij? Bekijk dan hoe een generator en een batterij samenwerken.

Kritieke infrastructuur gebruikt dezelfde bouwstenen. In onze mediasectie vind je een video over een Victron-back-upsysteem voor de controletoren van een luchthaven.

Wat gebeurt er als je ons vraagt je site na te kijken?

We starten bij je kritische verbruikers, niet bij een product.

1. Stap 1: Je vertelt ons wat moet blijven draaien, en hoe lang. Voeg je aansluitvermogen en je laatste facturen toe.
2. Stap 2: Ontbreken er gegevens, dan meten we eerst een korte periode je verbruik.
3. Stap 3: Analyse en dimensionering: welke verbruikers kritisch zijn, hoeveel kW en kWh ze nodig hebben, en of een batterij, een generator of allebei passen.
4. Stap 4: Technisch ontwerp, installatie en indienststelling, inclusief de omschakeling en de beveiliging.
5. Stap 5: Monitoring en ondersteuning. Je volgt het systeem in de app en het VRM-portaal, en krijgt een melding als de batterij laag staat.

Onze bedrijfsbatterijen gaan van kleine kmo-installaties tot modulaire systemen tot 1 MW. We zijn Victron Energy Certified Partner, gevestigd in Zele.