Welke noodstroomvoorziening past bij je bedrijf, een UPS, een generator of een batterijsysteem?

Een goede noodstroomvoorziening voor een bedrijf begint niet bij een toestel, maar bij de vraag welke verbruikers hoe lang en hoe snel moeten blijven werken. Voor servers en besturingen die geen onderbreking verdragen, is een UPS of een batterijsysteem met eilandwerking nodig. Voor uren autonomie is een noodstroomgenerator of een grotere batterij de klassieke keuze. Een batterijsysteem voor bedrijven heeft een extra voordeel: het kan elke dag je kwartierpiek afvlakken en toch een reserve vasthouden voor een stroompanne. Zo werkt de investering ook op alle dagen dat het net er gewoon is.

Welke verbruikers moeten blijven werken bij een stroompanne?

Het AREI maakt een duidelijk onderscheid, en dat is een goed vertrekpunt voor elke noodstroomstudie. Volgens boek 1 van het AREI:

• Veiligheidsinstallaties houden verbruikers in dienst om redenen van veiligheid van personen. Ze worden gevoed door een veiligheidsbron.
• Kritische installaties zijn installaties waarvan de werking om andere redenen moet blijven, zoals een productielijn, een serverlokaal, een controlezaal of een gebouw voor industriële veehouderij. Ze kunnen gevoed worden door een vervangingsbron.

In beide gevallen bepaalt de uitbater de installaties op basis van een risicoanalyse. Hij maakt een lijst met per verbruiker de vereiste tijd van functiebehoud, en plannen die bij de keuring gecontroleerd worden.

Maak die lijst concreet: welke kringen, welk vermogen, welke aanloopstromen, hoe lang. Een koelcel die een uur zonder stroom kan, vraagt iets anders dan een PLC die bij de kleinste dip een productiebatch verliest. Bevoorradingszekerheid is een ingenieursvraag, geen productaankoop. Een goed project voor bedrijfsbatterijen met back-upfunctie begint daarom bij die lijst en bij gemeten verbruik. Werk je in de zorg? Lees dan welke noodstroom een woonzorgcentrum, huisartsenpraktijk of apotheek nodig heeft.

Wat is het verschil tussen een UPS, een noodstroomgenerator en een batterijsysteem?

Het AREI laat voor veiligheidsbronnen onder meer herlaadbare batterijen, stroomgeneratoren die onafhankelijk zijn van de normale bron en UPS’en toe. In de praktijk verschillen ze sterk.

UPS systeem. Volgens Vertiv voedt een online UPS met dubbele conversie de last permanent via de omvormer, zodat er geen omschakeling is. Een offline UPS onderbreekt de voeding ongeveer 6 tot 8 milliseconden, een line-interactive UPS 4 tot 6 milliseconden. Een UPS is gemaakt om een korte panne te overbruggen of een systeem netjes af te sluiten, niet om een bedrijf uren te voeden.

Noodstroomgenerator. Een diesel- of gasgroep levert zolang er brandstof is. Na een netuitval moet de motor starten en op toeren komen, dus er valt altijd een onderbreking van enkele seconden. Daarom combineren veel bedrijven een generator met een UPS voor de gevoeligste verbruikers.

Batterijsysteem. Een batterijsysteem met een omvormer die kan eilanden, neemt de voeding over zodra het net wegvalt. Volgens Victron gebeurt dat bij een Quattro en een MultiPlus-II in minder dan 20 milliseconden, snel genoeg om computers zonder onderbreking te laten draaien.

Wat is een no break installatie?

Met een no break installatie bedoelt men een voeding die bij een netuitval zonder merkbare onderbreking doorloopt. Dat kan een online UPS zijn, of een batterijsysteem dat snel genoeg overneemt. Een generator alleen is geen no break: hij heeft een overbrugging nodig.

Er bestaan ook combinaties. In een Victron-systeem kan een GX-apparaat volgens de handleiding van Victron een generator automatisch starten en stoppen. Dat gebeurt onder meer op basis van de laadtoestand van de batterij, de belasting of een overbelasting van de omvormer. De batterij vangt dan de eerste minuten of uren op, de generator neemt het over bij een lange panne. In onze mediasectie vind je een video over een back-upsysteem voor de controletoren van een luchthaven.

Hoe lang moet je noodstroom het volhouden?

Dat hangt af van het risico dat je wilt afdekken. Een korte netstoring duurt vaak seconden tot minuten. Bij een afschakeling volgens het afschakelplan wordt een deel van het net bewust onderbroken om een black-out te vermijden. België is volgens de FOD Economie ingedeeld in 8 afschakelbare schijven. De onderbrekingen duren volgens haar veelgestelde vragen voor ondernemingen normaal gezien een paar uur.

Dimensioneer daarom op gemeten verbruik, niet op nominale vermogens. Het kwartierprofiel van je kritische kringen toont wat die verbruikers werkelijk vragen.

Rekenvoorbeeld (illustratieve cijfers)

Een voedingsbedrijf wil bij een panne van 4 uur zijn serverruimte, koelcellen en besturing in dienst houden.

Met een marge voor veroudering en ontladingsgrenzen komt de bruikbare reserve rond 55 kWh. De omvormer moet meer aankunnen dan 11 kW, omdat de compressoren van de koelcellen bij het starten kortstondig veel meer vragen: de meting toont hoeveel. Wordt hetzelfde systeem ook voor peak shaving gebruikt, dan komt die capaciteit bovenop de reserve van 55 kWh.

Voor een panne van een volledige dag is 11 kW × 24 uur = 264 kWh nodig. Dan is een generator als tweede lijn, automatisch gestart door het batterijsysteem, vaak logischer dan een veel grotere batterij.

Welke regels gelden voor noodstroom in een bedrijf?

AREI. Een veiligheidsbron moet volgens het AREI automatisch inschakelen bij het uitvallen van de normale bron en op een vaste plaats staan. Ze staat in een geschikte ruimte die uitsluitend daarvoor bestemd is en alleen toegankelijk is voor gewaarschuwde (BA4) of vakbekwame (BA5) personen. Die ruimte moet behoorlijk geventileerd zijn. Een tweede aansluiting op het distributienet telt niet als veiligheidsbron. De uitbater moet minstens een keer per jaar een omschakelingstest onder belasting uitvoeren en het onderhoud documenteren. Voor kritische installaties legt de risicoanalyse de maatregelen vast, en bronnen die niet voor parallelbedrijf ontworpen zijn, moeten tegen parallelwerking beveiligd zijn.

Netbeheerder. Het technisch voorschrift Synergrid C10/11 noemt een productie-eenheid die enkel een eiland voedt een noodvoedingssysteem. Die mag slechts sporadisch en kortstondig parallel werken met het net, bijvoorbeeld hoogstens 5 minuten per omschakeling bij een netstoring. Elke parallelname moet in een logboek staan. Een batterij die ook dagelijks pieken afvlakt, is geen noodvoedingssysteem maar een energieopslagsysteem; die moet je volgens Fluvius melden.

Milieu. Volgens het Departement Omgeving zijn noodstroomgroepen onder 400 kVA die minder dan 100 uur per kalenderjaar draaien niet ingedeeld in VLAREM-rubriek 12.1. Je moet de draaiuren wel registreren. Grotere of vaker draaiende groepen kunnen wel onder rubriek 12.1 of 31.1 vallen. Welke vergunning en keuring een aggregaat precies vraagt, lees je in ons artikel over de vergunning en keuring van een aggregaat op je bedrijf.

Hoe laat je een noodstroominstallatie elke dag renderen?

Een generator of UPS staat het grootste deel van de tijd stil. Een batterijsysteem kan dagelijks werken, op voorwaarde dat de sturing de noodreserve bewaakt. In een Victron-systeem stel je in ESS op het GX-apparaat een minimale laadtoestand in. Volgens de ESS-handleiding spreekt het systeem die reserve pas aan als het net uitvalt. Daarboven kan de batterij pieken afvlakken en zonne-overschot opslaan. Het AREI laat ook toe dat een veiligheidsbron andere verbruikers voedt, zolang de beschikbaarheid voor de veiligheidsverbruikers niet nadelig beïnvloed wordt.

Hoe zo’n systeem is opgebouwd, lees je in ons artikel over BESS en batterijopslag voor bedrijven. Na de installatie volg je laadtoestand en verbruik via de monitoring in het VRM-portaal. Zoek je noodstroom voor je woning? Dan lees je in ons artikel over een thuisbatterij met noodstroom wat daar echt werkt.