Aardappelbewaring: kan je aansluiting de ventilatie aan?

Een gewone boerderijaansluiting kan een bewaarloods vaak dragen. Het loopt mis als ventilatoren, koeling en oogstwerk samen pieken. Dan is een zwaardere aansluiting het gebruikelijke antwoord. Een semi off grid systeem is het andere. Zonnepanelen op het dak van de loods laden overdag een batterij, en die batterij draait 's nachts de ventilatie en koeling mee bovenop je aansluiting.

Je kent het ritme. De loods ligt vol en de aardappelen moeten een paar graden zakken. De ventilatoren slaan aan als de buitenlucht koud wordt, vaak 's nachts. Dan is de koude periode voorbij, moet de koelmachine het overnemen, en draait overdag de sorteerlijn. Op een avond springen de zekeringen, of staat er een piek op je nettarief die je niet verwachtte.

Het venijn: bewaring en zonnestroom werken op tegengestelde uren. Je panelen op dat grote dak leveren rond de middag, als de bewaring best rust. De bewaring vraagt stroom in de koude uren, als de panelen niets geven. En een partij die niet op tijd kan ventileren, verliest gewicht en kwaliteit. Dat kost meer dan de stroom.

Een boerderij in Tielt botste op de grens van haar aansluiting toen ze wilde uitbreiden: de volgende stap was middenspanning. Een semi off-grid systeem met een laadvermogen van 45 kVA en 123,2 kWh batterijen geeft haar nu meer vermogen, zodat een verzwaring niet nodig was. De boerderij rekent erop dat ze maar 5% van haar jaarverbruik van het net haalt.

Waarom ventileert en koelt een aardappelloods vooral 's nachts?

Omdat buitenlucht de goedkoopste koeling is, en buitenlucht is 's nachts het koudst. Je kan een partij alleen koelen met lucht die kouder is dan het product zelf.

Voor aardappelen geeft Enerpedia, het Vlaamse energieplatform voor de landbouw, de regels. Na de wondheling koel je langzaam in, met hoogstens 0,2 à 0,3 °C per dag. De buitenlucht moet zo'n 2 °C kouder zijn dan de aardappelen. Enerpedia raadt ook aan te ventileren met vochtige lucht, en de meest vochtige uren vallen 's nachts. In het voorjaar, als de zon de loods opwarmt, wacht je tot 's nachts om te ventileren.

Inagro vraagt om geleidelijk in te koelen met koude buitenlucht, 1 à 2 graden per week. Voor de meeste frietrassen is de streeftemperatuur 7 à 8 °C.

Voor graan geeft het Franse gewasinstituut ARVALIS een duidelijke regel. Start de ventilatoren zodra de lucht minstens 7 °C kouder is dan het graan. Het noemt zomernachten de beste uren, en raadt een thermostaat aan die de ventilatoren op elk moment van de nacht zelf start.

Uien zijn de uitzondering. Na de eerste droging stelde DLV in Nederland vast dat je uien dagelijks kan nadrogen op het warmste moment van de dag. Dat past veel beter bij zonnestroom.

Hoeveel stroom verbruikt aardappelbewaring?

Dat hangt af van het gewas, de loods en hoe lang je bewaart, en de verschillen zijn groot. Meet je eigen loods voor je een gemiddelde gelooft.

De Britse sectororganisatie AHDB vond 0,09 tot 0,27 kWh per ton per dag tussen aardappelloodsen van hetzelfde type. Dat is een verschil van factor drie. Voor lange bewaring komt AHDB op tot 100 kWh per ton. Een Nederlands praktijknetwerk van 46 telers, geleid door onderzoekers van Wageningen, vond gemiddeld 1.300 kWh per hectare voor aardappelbewaring. De verschillen tussen telers liepen op tot een factor vijf.

Wat betekent dat voor een loods van 1.000 ton? Met de marge van AHDB vraagt ze 90 tot 270 kWh per dag. Het grootste deel valt in de koude uren.

Niet alleen de kWh tellen, ook de mix van verbruikers bepaalt je piek. Ventilatoren draaien uren. Een koelmachine voegt haar compressor en ontdooicycli toe. Bij de oogst komen er soms kachels en ventilatoren bij die dagen draaien. En de sorteerlijn, de transportbanden en het laden draaien overdag.

Wanneer wordt je aansluiting de grens?

Als verschillende verbruikers in hetzelfde kwartier vallen, meestal rond de oogst. Het gemiddelde verbruik van een bewaarloods is bescheiden. De piek laat de zekeringen springen.

• Drogen bij de oogst. Graan dat iets te nat binnenkomt, moet drogend geventileerd worden. ARVALIS beschrijft ventilatoren die 2 tot 6 dagen onafgebroken draaien. Ze verplaatsen tot 100 à 200 m³ lucht per uur per m³ graan.
• Inkoelen. Enerpedia vraagt een ventilatiecapaciteit van 100 m³ per uur per m³ aardappelen. Minder capaciteit betekent meer draaiuren en meer gewichtsverlies.
• Motoren die starten. Ventilatoren, compressoren en transportbanden trekken enkele seconden een veelvoud van hun normale stroom.
• De rest van de boerderij. Het woonhuis, de werkplaats, het drogen van een ander gewas en, op gemengde bedrijven, de stallen.

Op een 3x230 V-lijn is de marge vaak het eerst op. Ons artikel over een 3x230V-aansluiting die te zwak is legt uit waarom. Voor de opties zonder verzwaring lees je meer vermogen zonder zwaardere aansluiting. Wil Fluvius je naar middenspanning? Ons artikel over een hoogspanningscabine of een batterij vergelijkt beide routes. Een snelgroeiend melkveebedrijf in Lokeren koos voor zonnepanelen, een windmolen en een batterij.

Wat kost een bewaarpiek op je factuur?

In Vlaanderen rekent het capaciteitstarief je netkosten aan op je hoogste kwartier van elke maand. Fluvius neemt daarna het gemiddelde van de laatste 12 maandpieken. Een kwartier 's nachts telt net zo goed als een kwartier in de namiddag.

Daarin verschilt een bewaarloods van een koelcel. Een aardappel- of graanloods draait maandenlang. Haar piek kan dus in de meeste van je maandpieken zitten, niet alleen in twee oogstmaanden. Ons artikel over een koelcel bij stroomuitval toont hoe een korte oogstpiek en een maandelijkse piek anders wegen. Voor de volledige berekening lees je hoe je het capaciteitstarief van je bedrijf berekent.

Kunnen zonnepanelen op je aardappelloods een bewaring voeden die 's nachts draait?

Niet rechtstreeks. De panelen leveren rond de middag, en de ventilatoren voor aardappelen en graan willen de koude uren. Op de meeste dagen rust de bewaring net als de zon het sterkst is.

Er zijn drie manieren om dat gat te dichten. Gebruik de verbruikers die je kan verschuiven: sorteren, laden, uien nadrogen en, op warme dagen, de koelmachine. AHDB merkt op dat gekoelde aardappelloodsen in de zomermaanden goed gebruik kunnen maken van zonne-energie. Sla het middagoverschot op in een batterij voor de nachtventilatie. En houd het net voor wat overblijft.

Veel bewaarloodsen hebben een groot dak en een aansluiting die de injectie beperkt. Ons artikel over meer zonnepanelen dan toegelaten legt die kant uit. Met een batterij werkt meer van dat dak voor je eigen bewaring.

Wat bespaart meer in de bewaarloods: toerenregeling of een grotere batterij?

Begin bij de ventilatoren. Elke kWh die een ventilator niet verbruikt, hoeft geen batterij op te slaan.

Het vermogen van een ventilator daalt veel sneller dan de luchtstroom. De University of Wisconsin mat het in aardappelloodsen: op 50% toerental geeft een ventilator 50% van de lucht voor ongeveer 15% van het vermogen. In hun proef daalde het ventilatieverbruik met gemiddeld 40%. Enerpedia zegt hetzelfde over EC-ventilatoren: op 80% toerental besparen ze 50% energie.

Toerenregeling maakt ook de start van de motoren zachter, en haalt zo de scherpe kant van je piek. Het addertje, waarschuwen onderzoekers uit Wageningen: het aantal draaiuren mag niet stijgen, anders verliest de partij meer gewicht. Een goede bewaarcomputer die het weer volgt, doet de rest.

Wanneer is een batterij niet het antwoord voor je bewaring?

Als je aansluiting nog marge heeft, of als de loods maar een paar weken per jaar draait.

Denk ook aan een stroomonderbreking. Een volle bewaarloods houdt haar temperatuur langer vast dan een kleine koelcel. Maar een partij die tijdens het drogen of de wondheling niet kan ventileren, loopt risico. Een batterijsysteem dat als eiland kan werken, houdt de ventilatoren draaiende. Onze gids over de juiste noodstroomvoorziening voor je bedrijf vergelijkt de opties.

Wat check je voor het volgende bewaarseizoen?

Vijf vragen, beantwoord voor de oogst.

Wat gebeurt er als je ons naar je bewaring laat kijken?

We beginnen bij wat je loods en je boerderij verbruiken, en wanneer.

1. Stap 1: Analyse en dimensionering. We lijsten de verbruikers van de bewaring en de boerderij op. Ontbreken er gegevens, dan kunnen we je verbruik eerst een korte periode monitoren.
2. Stap 2: Technisch ontwerp. We kiezen het zonnevermogen, de batterijcapaciteit en het omvormervermogen, en waar het systeem op je erf komt.
3. Stap 3: Installatie en ingebruikname.
4. Stap 4: Opvolging en ondersteuning. Je volgt het systeem in de app en op het VRM-portaal.

Onze semi off-grid systemen zijn gebouwd voor kmo's en landbouwbedrijven met een standaard 3 x 400 V + N-aansluiting, tot 75,6 kVA. Op sites met een grotere aansluiting doet een bedrijfsbatterij hetzelfde werk. Leden van Boerenbond kunnen ook de offerteaanvraag voor Boerenbond-leden gebruiken.