Champignonkwekerij: noodstroom voor teeltcellen en de piek

Zet de celventilatoren, de koeling en de klimaatcomputer op één beveiligde kring. Een bedrijfsbatterij neemt binnen milliseconden over, en een aggregaat dat vanzelf start draagt een lange uitval. De batterij verdient zich terug als ze ook de koelpiek afvlakt en zonnestroom opslaat. Onze gids over noodstroomvoorziening voor je bedrijf vergelijkt UPS, aggregaat en batterij in het algemeen. Dit artikel past het toe op teeltcellen.

Je kent het moment. Gisteren is een cel gevuld, de compost werkt, en om vier uur 's nachts gaat het alarm. De ventilatoren zwijgen en de klimaatcomputer staat op zwart. Hoe lang duurt het voor de teelt in die cel schade oploopt? En een maand later toont de netfactuur een piek uit de week waarin drie cellen tegelijk vol moesten koelen.

Een kweker op een zonne-energieforum zei het zonder omwegen. Zijn bedrijf had 114 kVA nodig, voor een champignonkwekerij "die veel koeling vraagt". Je klimaatinstallatie is de grootste verbruiker op je site, en net die mag niet stilvallen. Een zwaardere aansluiting voor die piek is duur. Een aggregaat alleen laat een gat van enkele seconden waarin elke ventilator stopt.

Een bedrijf in Tielt toont de logica waarop we bouwen. De aansluiting was te klein om te groeien, en de volgende stap was middenspanning geweest. Een batterijsysteem van 45 kVA en 123,2 kWh geeft de site nu meer vermogen, zodat een zwaardere aansluiting niet nodig was. Een slimme sturing stuurt overtollige zonnestroom naar de boilers. Het is geen champignonkwekerij, maar het probleem is hetzelfde: meer vermogen dan de aansluiting geeft, op de momenten dat je het nodig hebt.

Waarvoor gebruikt een champignonkwekerij haar stroom?

Vooral voor koeling, ventilatie en luchtcirculatie in de teeltcellen. De warmte komt meestal van een ketel. Stroom houdt het klimaat dat de teelt nodig heeft, dag en nacht, de hele teelt lang.

De Ierse landbouwvoorlichting Teagasc beschrijft de standaard. Teeltruimtes worden door een computer op een constante 18 tot 25 °C en 90 tot 95% relatieve vochtigheid gehouden. Een teelt duurt ongeveer zes weken van vullen tot einde, met drie vluchten. De klimaatcomputer stuurt al die tijd temperatuur, vocht en CO2.

Wageningen University & Research vergeleek in 2019 de zuinigste Nederlandse paddenstoelenbedrijven. Bij drie vergelijkbare bedrijven was stroom voor koeling 55 tot 65% van het totale energieverbruik. Een Italiaanse studie van een bedrijf van Nederlands type mat 0,22 kWh per kg champignons, waarvan 0,18 kWh voor koeling.

Het verbruik is niet vlak. Na het vullen van een cel groeit het mycelium door de compost en loopt de temperatuur op, dus de cel moet fors koelen. Wageningen beschrijft ventilatoren op 100% na het vullen en tijdens het oogsten, vooral de eerste vlucht. Daarbuiten toeren kwekers terug naar 30 tot 50%, wat tot 80% van de ventilatorstroom bespaart.

In België is de sector klein en geconcentreerd. VILT telde 33 champignonkwekerijen, waarvan 17 in West-Vlaanderen (artikel bijgewerkt in 2020). Veel bedrijven liggen dus in hetzelfde netgebied, op aansluitingen die lang geleden gedimensioneerd zijn.

Wat gebeurt er in een teeltcel als de stroom uitvalt?

Alles wat het klimaat bewaakt valt tegelijk stil: ventilatoren, koeling, bevochtiging en de klimaatcomputer. De lucht in de cel wordt niet meer ververst of rondgeblazen, terwijl de compost blijft leven.

CO2 is het eerste probleem. Penn State Extension schrijft dat de CO2 in de ruimte bij de knopvorming 0,08% of lager moet zijn, afhankelijk van het ras. Zonder ventilatie hou je dat niet vast. Warmte is het tweede probleem: een cel vol vers gevulde compost maakt warmte die de koeling normaal afvoert.

Hoe snel de schade komt, hangt af van de fase. Een net gevulde cel, of een cel in haar eerste vlucht, vraagt de meeste koeling en lucht. Een cel aan het einde van de teelt is vergevingsgezinder. We geven geen algemeen cijfer in minuten, want het hangt af van je cellen, je compost en het weer buiten.

Welke toestellen moeten blijven draaien bij een stroomuitval, en welke kunnen wachten?

Zet het klimaat van de teeltcellen op de noodstroomkring, en laat de rest erbuiten. Hoe kleiner die kring, hoe langer een reserve meegaat en hoe kleiner de omvormer mag zijn.

Voor de koelcel met de geplukte champignons toont ons artikel over een koelcel bij een stroomuitval hoe lang de koude blijft. Veehouders hebben een gelijkaardig probleem met stalventilatie, uitgelegd in noodstroom voor de ventilatie in je stal.

Batterij, aggregaat of allebei: wat houdt de cellen draaiende?

Voor korte onderbrekingen volstaat een batterij; voor lange een batterij plus een aggregaat dat vanzelf start. De batterij dicht het gat, het aggregaat levert de uren.

Een batterijsysteem dat als eiland kan werken, neemt zonder onderbreking over. Volgens Victron doet een MultiPlus-II dat in minder dan 20 milliseconden. Een aggregaat heeft enkele seconden nodig om te starten, dus elke ventilator in elke cel stopt en herstart.

Met beide samen draagt de batterij de eerste minuten, en een Victron GX-sturing kan het aggregaat automatisch starten, bijvoorbeeld als de batterij laag staat. Hoe de omschakeling zelf wordt aangesloten, lees je in ons artikel over de omschakelaar voor een aggregaat.

Hoe groot moet de batterij zijn: vermogen voor de aanloop, energie voor de uren?

Vermogen (kVA) bepaalt of alles start; energie (kWh) bepaalt hoe lang het draait. De kweker op het forum leerde dezelfde regel. Kies de omvormer op het hoogste schijnbare vermogen. Kies de batterij op het gemiddelde werkelijke vermogen maal de uren.

Eerst het vermogen. Elektrische motoren trekken bij het starten enkele seconden twee tot twaalf keer hun normale stroom, volgens Auburn University. Na een uitval willen alle ventilatoren en compressoren tegelijk starten. Ventilatoren met een frequentieregelaar starten zacht, en dat verlaagt dat moment sterk.

Dan de energie. Deel de bruikbare kWh door het gemiddelde vermogen van de noodstroomkring in kW. De uitkomst is het aantal uren. Meet dat gemiddelde in een vers gevulde cel op een warme dag, want dan koelt de installatie het hardst.

Met een aggregaat erachter moet de batterij alleen de start en een veiligheidsmarge overbruggen. Zonder aggregaat moet ze de langste uitval dekken die je wilt overleven. Die tweede keuze maakt de batterij snel groot, en daarom combineren de meeste kwekers beide.

Waarom bepaalt de koeling elke maand je piek?

Omdat je cellen om beurten vult, komt het zwaarste koelmoment steeds terug. Het valt niet één keer per jaar, zoals de oogst in een fruitkoelhuis.

In Vlaanderen telt het capaciteitstarief je hoogste kwartier van elke maand, en je betaalt op het gemiddelde van de laatste twaalf maandpieken. Ons artikel over het capaciteitstarief voor bedrijven legt de berekening uit. Een piek die elke maand terugkomt, weegt volledig mee in dat gemiddelde.

De piek ontstaat als meerdere cellen tegelijk volle koeling en volle ventilatoren vragen. Warme namiddagen voegen er iets aan toe, net als de herstart na een uitval, als elke motor tegelijk aanslaat. In Wallonië gelden andere regels: zie ons artikel over het capaciteitstarief in Wallonië en Brussel.

Wat je zonder batterij kunt doen: spreid het vullen van de cellen over de week, en laat de klimaatcomputer de ventilatoren in stappen optoeren. Wageningen merkt ook op dat compost die een of twee dagen langer in de tunnel blijft, in de cel minder koeling vraagt.

Kan één batterij de cellen bewaken en ook de piek afvlakken?

Ja, als je haar capaciteit verdeelt. Een vaste reserve blijft vergrendeld voor de stroomuitval, en het deel erboven werkt elke dag.

In een Victron-systeem is dat de minimale laadtoestand "tenzij het net uitvalt". Onder dat niveau wordt de batterij alleen gebruikt als het net weg is. Erboven houdt peak shaving je netafname onder een grens die je zelf kiest, en overtollige zonnestroom wordt opgeslagen voor de avond en de nacht.

Dat dagelijkse werk maakt de batterij rendabel, niet de paar onderbrekingen per jaar. Ons artikel over peak shaving met een batterij toont hoe het werkt. De algemene oorzaken van pieken staan in piekverbruik in een bedrijf.

Serres staan voor een verwante keuze met belichting en WKK. Lees een batterij in de glastuinbouw als je bedrijf ook andere teelten heeft.

Wanneer is een batterij niet het juiste antwoord?

Als je aansluiting ruim genoeg is, je piek weinig kost en onderbrekingen zeldzaam zijn. Dan kan een alarm, een stand-by aggregaat met automatische start en een geteste routine volstaan.

Een batterij is de studie waard als een van deze punten klopt. De aansluiting beperkt nieuwe cellen of meer koeling, de maandpiek is hoog, of een gat van enkele seconden gaf al problemen. Ze loont ook als je meer van je eigen zonnestroom wilt gebruiken.

Wat je ook kiest, test het echt. Schakel één keer per jaar het net af met een vers gevulde cel op de noodstroom, en volg het logboek. Wie betaalt als een uitval je teelt beschadigt, lees je in schadevergoeding bij een stroomuitval.

Wat gebeurt er als je ons vraagt je teeltcellen te beveiligen?

We vertrekken van je gemeten verbruik, niet van een catalogus. Onze pagina over bedrijfsbatterijen noemt de stappen: analyse en dimensionering, technisch ontwerp, installatie en inbedrijfstelling, dan opvolging en ondersteuning.

• Analyse: een korte meting van je site, ook van een vers gevulde cel, toont de echte piek en het gemiddelde verbruik van de klimaatkring.
• Ontwerp: welke kringen op de noodstroom komen, het omvormervermogen voor de aanloop, de reserve in kWh, en of er een aggregaat bij komt.
• Installatie: bedrijfssystemen gaan van kleine kmo-installaties tot modulaire systemen tot 1 MW.
• Opvolging: in de app en het VRM-portaal volg je het verbruik per fase en krijg je een melding als de batterij laag staat. Zie onze energiebeheer software.

Hoe lang zo een project duurt van begin tot einde, lees je in het stappenplan voor een batterij in je bedrijf.