Kan een batterij de noodstroom van een pompstation of rioolgemaal leveren in plaats van diesel?

Ja. Voor kleine en middelgrote pompstations, pompputten van drukriolering, boosterpompen en de sturing van een watertoren kan een batterij de noodstroom van het dieselaggregaat overnemen. Zonder bruikbaar net in de buurt voedt een off grid systeem met zonnepanelen, een batterij en een klein aggregaat het pompstation zelf.

Jij beheert de pompen die niemand ziet tot ze stilvallen. Een rioolgemaal in een nieuwe verkaveling, een pompput achter een boerderij, een poldergemaal, de booster van de watertoren. Veel liggen ver van de volgende cabine, en de offerte voor een netaansluiting is hoger dan de pomp zelf.

Aan de fietsersbrug tussen Waregem en Wielsbeke lag de eerste elektrische aansluiting zeer ver. De scheepsverlichting en de straatverlichting draaien er nu off-grid op zonnepanelen.

Wat gebeurt er in een pompstation of gemaal bij een stroomuitval?

De pompen vallen stil, en het water blijft komen.

• Rioolgemalen en pompputten van drukriolering. Het afvalwater loopt onder vrij verval toe; bij het startniveau slaat de pomp aan. Valt ze uit, dan stijgt het peil tot het alarmniveau en gaat er een alarm uit. De Vlaamse code van goede praktijk voor rioleringssystemen vraagt daarboven een alarmvolume, berekend op de hersteltijd van een interventieploeg. Een pompstation met een nooduitlaat moet ook een reservepomp hebben (1+1). Bij een vol alarmvolume loopt het water over via de nooduitlaat of stijgt het tot het laagste maaiveld opwaarts (code van goede praktijk, deel 4).
• Stormweerpompen op een zuiveringsinstallatie houden bij hevige regen de installatie en de omgeving droog. Net dan kan een storm ook het net platleggen.
• Poldergemalen pompen het overtollige water uit laaggelegen gebied. Vallen ze stil in een natte periode, dan stijgt het peil in de sloten.
• Drinkwater. Een watertoren wordt 's nachts gevuld en levert onder vrij verval aan het net. Volgens AquaFlanders is een van zijn drie taken dat er water uit de kraan blijft komen bij een onverwachte storing, bijvoorbeeld een elektriciteitsonderbreking. In 2019 waren er in Vlaanderen nog 172 watertorens in gebruik (kraanwater.be). De pompen die de toren vullen, en boosterstations zonder toren, hebben wel stroom nodig.

Ook het alarm en de telemetrie moeten blijven werken. Een niveausensor en een modem verbruiken heel weinig. Vallen ze samen met de pomp uit, dan weet niemand welke put volloopt.

Waarom niet bij elk pompstation een aggregaat?

Omdat het om duizenden kleine stations gaat, elk met een korte, zware belasting. Aquafin alleen telt 2.122 pompstations en bergbezinkingsbekkens naast 332 zuiveringsinstallaties in Vlaanderen (Aquafin, jaarverslag 2025). Gemeenten beheren er nog veel meer zelf.

"Pompstations hebben toch noodgeneratoren, die redden zich wel." Veel kleine niet. Dan rijdt een ploeg met een mobiel aggregaat van put naar put terwijl het peil stijgt. De verborgen kost is niet de diesel: het zijn de uren tussen het alarm en het moment dat de pomp weer draait.

• Een vast aggregaat bij elke put is een vloot motoren: testdraaiuren, verse brandstof, een startbatterij. Elk ervan kan weigeren te starten op de dag dat het moet. Ons artikel over waarom een noodstroomaggregaat niet start overloopt de gewone oorzaken.
• Een mobiel aggregaat komt laat. Bij een grote stroomuitval zijn er meer putten in alarm dan vrachtwagens en aggregaten. Het alarmvolume bepaalt de deadline, niet de wachtdienst.
• Het aggregaat is berekend op de start van de pomp en draait daarna bijna leeg. Een aggregaat werkt het best tussen ongeveer 40 en 80% van zijn vermogen, toonden metingen op Glastonbury Festival. Vanaf ongeveer 30% belasting en lager verbruikt het per kWh meer diesel.

Een batterij draait al als het net wegvalt, dus de pomp wacht niet op een motor. Ze vangt de korte start op en levert daarna de paar kWh die het station echt gebruikt.

Ook de grote beheerders gaan die richting uit. Op zijn zuiveringsinstallatie in Merksem vervangt Aquafin de fossiele noodgenerator van de stormweerpompen door een batterijsysteem van 1 MW en 2 MWh. Dat houdt de site draaiende bij een stroomuitval tijdens hevige regen en levert anders flexibiliteit aan het net (VEB, Aquafin).

Zoek je noodstroom voor een bedrijfssite in het algemeen? Lees dan eerst ons artikel over noodstroomvoorziening voor bedrijven.

Hoeveel energie verbruikt een klein rioolpompstation echt?

Minder dan de meeste mensen denken: een rioolgemaal voor een dorpskern trekt enkele kW, maar maar een klein deel van de dag. De gegevens van je eigen pompen geven de echte cijfers; dit rekenvoorbeeld is illustratief.

De Vlaamse code van goede praktijk rekent met 150 liter afvalwater per inwoner per dag. Neem een gehucht van 200 inwonerequivalenten met een pompstation van drukriolering: twee pompen van 4 kW (werkpomp en reservepomp), elk 36 m³ per uur. Sturing, niveausensoren en telemetriemodem trekken samen ongeveer 50 W.

Een batterij voor een paar droge dagen blijft dus bescheiden; de omvormer is het moeilijke deel, want die moet de start van de pomp leveren. Bij nat weer veranderen de cijfers. Komt er hemelwater of parasitair water in een DWA-stelsel, of gaat het om een gemengd stelsel, dan draaien de pompen vele keren langer.

Kan een batterij de aanloopstroom van een zware pomp opvangen?

Ja, als de omvormer de start overleeft, niet alleen het draaiend vermogen. Een motor die direct op het net start, trekt even een veelvoud van zijn nominale stroom. Een zwak net of een kleine omvormer kan net dan uitvallen.

Een ster-driehoekschakeling en een softstarter verlagen de aanloopstroom. Een frequentieregelaar laat de pomp rustig oplopen en past haar toerental aan het debiet aan. Ons artikel over de aanloopstroom van zware machines legt elke optie uit voor een batterij-omvormer.

Bij een plantenkwekerij in Jabbeke plaatsten we frequentiesturing op de zwaarste pompen. De aansluiting van 3x400V-32A was te licht voor een nieuwe bewateringspomp, en de netbeheerder stelde dure middenspanning voor. Met een semi off-grid systeem bleef de straataansluiting, enkel nog als lader, en levert het systeem een zwaardere 63A voor de pompen.

Kan een afgelegen rioolgemaal off-grid draaien op een eigen stroomvoorziening?

Vaak wel voor kleine stations met een regelmatig dagverbruik, zelden op zonnepanelen alleen. Droogweerafvoer komt elke dag, terwijl de zonne-opbrengst in december maar een klein deel is van die in juni.

Een afgelegen station draait daarom op drie bronnen: zonnepanelen het grootste deel van het jaar en een batterij voor de nacht en de aanloopstroom. Een klein aggregaat of een lichte netaansluiting laadt de batterij enkel bij in een donkere week. Het aggregaat draait dan een paar uur op een goede belasting in plaats van de hele dag stationair.

Hoe aggregaat en batterij het werk verdelen, lees je in ons artikel over een generator met batterij.

In Gedinne bleef er op een site in het bos maar 180 V over op een 3x230V-aansluiting. Ons systeem maakt daar 3x400 V van, gebruikt het net enkel nog als lader voor de batterij en heeft een generator als back-up bij stroomuitval.

Het is dezelfde logica als bij openbare verlichting zonder stroomnet en bij pompen op het veld, zoals een beregeningspomp op zonne-energie. Maar een riool- of drinkwaterstation mag nooit stilvallen, dus het ontwerp vertrekt van de donkerste week, niet van de gemiddelde dag.

Kost dat minder dan het net tot bij de site brengen? Dat hangt af van de afstand en het lokale net. Ons artikel over de kost van een netuitbreiding tegenover een batterij toont hoe je ze vergelijkt.

Batterij, aggregaat of allebei: wat past bij jouw installatie?

Wanneer kan je het aggregaat vervangen door een batterij? Dat hangt af van de grootte van de pompen, het weer dat de noodstroom moet dekken en de afstand tot een sterk net.

Stormweerpompen en poldergemalen werken het hardst bij nat en donker weer, dus de zon is niet hun energiebron. De batterij geeft daar noodstroom aan de kritieke pompen, zoals in Merksem, of maakt beter gebruik van de netaansluiting die het gemaal al heeft.

Die tweede taak zie je bij poldergemaal Nieuwe Sluis bij Breskens. Waterschap Scheldestromen stelde er grond ter beschikking voor de Scheldebatterij: 1 MW en 2,3 MWh, die de netaansluiting deelt met het gemaal en een getijdenduiker. Het gemaal slaat vooral aan als het water hoog staat, dus is er vaak ruimte over op de aansluiting.

De batterij gebruikt die ruimte voor netdiensten. In bepaalde omstandigheden kan ze ook als aanvullende noodstroomvoorziening voor het gemaal dienen (Energy Storage NL, Waterschap Scheldestromen).

Voor een gemeente of een polder is dit een kwestie van prioriteiten: welke pompen moeten draaien in de zwaarste storm, en hoe lang? En welk deel van de aansluiting staat de rest van het jaar ongebruikt? Die antwoorden bepalen of de batterij het aggregaat vervangt, ernaast werkt, of ook geld verdient op het net.

Welke regels gelden voor noodstroom met een batterij of aggregaat bij een pompstation?

Dezelfde elektrische en milieuregels als op elke andere site, plus de ontwerpregels van het riool- of waternet.

• Netaansluiting. Een batterij-omvormer die parallel met het net werkt, is een productie-installatie volgens Synergrid C10/11: je meldt ze aan bij de netbeheerder. Een volledig off-grid station heeft niets te melden.
• Elektrische keuring. De installatie, ook een off-grid installatie, wordt volgens het AREI gekeurd voor ze in gebruik gaat.
• Aggregaat. Een noodstroomaggregaat heeft eigen milieu- en keuringsregels. Het Departement Omgeving legt de VLAREM-rubrieken uit; ons artikel over de vergunning van een aggregaat behandelt ook Wallonië.
• Plaatsing en brandveiligheid van de batterij. Afstanden, ventilatie en verzekering lees je in ons artikel over brandveiligheid van een bedrijfsbatterij.
• Ontwerp van het net (Vlaanderen). Het alarmvolume, de reservepomp en de nooduitlaat volgen de code van goede praktijk. Een batterij verandert hoe lang het station blijft draaien, niet die regels.
• Overheidsopdracht. Een gemeente of een waterbedrijf koopt via een aanbesteding. Ons artikel over de aanbesteding van een batterijsysteem legt de stappen uit.

Lange, grootschalige stroomuitval vraagt een eigen plan: ons artikel over het afschakelplan voor bedrijven legt uit hoe dat in België werkt.