Noodplan gemeente: hoeveel noodstroom voor de crisiscel?

Lijst de sites op waar je noodplan op steunt, en per site de verbruikers die moeten blijven draaien. Bepaal hoeveel uur elke site moet overbruggen, en test het in een oefening. Onze gids over de juiste noodstroomvoorziening vergelijkt UPS, aggregaat en batterij; dezelfde logica geldt voor een gemeentehuis. Een bedrijfsbatterij neemt binnen milliseconden over, zodat de crisiscel nooit in het donker zit.

Na de black-out in Spanje en Portugal in april 2025 vroeg een Belgische Reddit-draad wat elk gemeentehuis zich afvraagt: "Wat valt er eerst uit? Wat blijft draaien? En wie springt in actie bij zo'n black-out?" Voor een noodplanningscoördinator is de vraag scherper. Je ANIP heeft een fiche met het adres van de crisiscel, de wifi-code en de ASTRID-radio's. Staat er ook in wat er gebeurt als dat gebouw zelf zonder stroom valt?

Een lange stroomuitval raakt het noodplan twee keer. Hij is de noodsituatie, en hij legt de middelen stil om ze te beheren. De crisiscel zit vaak in het gemeentehuis, op hetzelfde net als de straten die ze moet coördineren. Het opvangcentrum is een sporthal met elektrische verlichting en een verwarming die stroom nodig heeft. En de voor de hand liggende oplossing, "we halen wel een aggregaat", valt weg als heel de regio er op dezelfde avond een wil.

Sites met een publieke functie draaien al op eigen stroom. Een privéschool in Incourt draait volledig off-grid op nieuwe zonnepanelen, een batterijsysteem en een generator. Aan de fietsersbrug tussen Waregem en Wielsbeke lag de eerste netaansluiting zeer ver. De scheepsverlichting en straatverlichting draaien er op een off grid systeem met bijkomende zonnepanelen.

Wat vraagt het noodplan van een gemeentelijk crisiscentrum?

Elke burgemeester moet over een algemeen nood- en interventieplan (ANIP) beschikken. Het koninklijk besluit van 22 mei 2019 is het wettelijke kader. Het ANIP bevat ook onthaal- en huisvestingscentra voor wie niet naar huis kan.

De ministeriële omzendbrief van 14 mei 2024 werkt het KB verder uit. Hij raadt aan dat een crisiscentrum minstens beschikt over:

• een vergaderruimte voor minstens 10 personen, en kleinere ruimtes als back-office;
• whiteboards, beeldschermen of projectiemiddelen;
• één of meer ASTRID-radio's en eventueel een analoge radioverbinding;
• een video- of telefoonconferentiesysteem, telefonie en internet;
• kopieer-, scan- en printapparatuur, en een zaal voor een persconferentie.

Lees die lijst nog eens: behalve het whiteboard valt alles stil zonder stroom. De omzendbrief raadt ook een alternatief crisiscentrum aan voor als de gewone infrastructuur onbruikbaar is. Een risicoanalyse bepaalt waar het komt, op voldoende afstand van het eerste.

Welke gemeentelijke sites hebben noodstroom nodig in het noodplan?

Minstens het crisiscentrum, het alternatief, het onthaalcentrum en de plek die inwoners te woord staat. De eerste opvang van getroffenen is een verantwoordelijkheid van de gemeente, volgens de omzendbrief van 2024.

Het NCCN-model voor het noodplan vraagt per onthaalcentrum de ligging, contactpersonen, capaciteit, sanitair, bedden en parking. Stroom staat niet in die lijst. Voeg per site één regel toe: op noodstroom of niet, en voor hoe lang.

Mensen met medische apparatuur thuis kunnen ook in een onthaalcentrum terechtkomen. Ons artikel over noodstroom in een woonzorgcentrum of huisartsenpraktijk behandelt zuurstof, medicijnkoelkasten en liften.

Welke verbruikers moeten blijven draaien in de crisiscel en het onthaalcentrum?

Eerst communicatie, dan licht en warmte, dan comfort. Een crisiscel die kan communiceren maar geen verwarming heeft, werkt nog. Eén met verwarming maar zonder radio, telefoon of internet niet.

1. Stap 1: Communicatie. ASTRID-radio's en hun laders, de telefooncentrale, de internetrouter, de netwerkswitch en de laptops.
2. Stap 2: Licht en toegang. Verlichting in de lokalen, gangen en toiletten, en deuren of poorten die alleen elektrisch opengaan.
3. Stap 3: Warmte. De meeste gas- of mazoutketels hebben stroom nodig voor hun pompen en sturing. Zonder stroom valt de ketel ook stil.
4. Stap 4: Water en eten. Volgens FOD Economie kan de waterdruk tijdens een afschakeling in sommige gebieden lager zijn. Een waterkoker, een koelkast en een koffiemachine houden een ploeg een lange nacht op de been.
5. Stap 5: De rest wacht. Airco, de kantoorverdiepingen en de raadzaal horen niet op de noodstroomkring.

Hoe lang moet een gemeentelijk crisiscentrum draaien zonder net?

De omzendbrief van 2024 en het NCCN-model leggen geen aantal uren vast, dus je noodplan moet het doen. Officiële cijfers tonen hoe snel de rest van de keten uitvalt.

Een geplande afschakeling duurt normaal maar een paar uur, op de momenten met het hoogste verbruik, zegt FOD Economie. Ons artikel over het afschakelplan en je bedrijf legt het plan en de schijven uit. Stormen, overstromingen of een defect aan een grote kabel kunnen veel langer duren.

Twee cijfers helpen. Het crisiscentrum moet het gsm-netwerk ruim overleven, want het wordt de plek waar mensen en diensten naartoe komen. En de Europese Commissie vraagt burgers om voorraden voor minstens 72 uur. Een gemeente die van inwoners drie dagen verwacht, moet zelf drie dagen kunnen coördineren.

In de praktijk betekent dat twee lagen. Een batterij overbrugt de eerste uren, zonder onderbreking en zonder lawaai. Een aggregaat met brandstofbevoorrading dekt de dagen.

Hoeveel noodstroom heb je nodig? Zo reken je het uit

Tel het vermogen op van de verbruikers die moeten draaien, en vermenigvuldig met het aantal uren dat je wil overbruggen. Het vermogen (kW) bepaalt de omvormer of het aggregaat. De energie (kWh) bepaalt de batterij.

Een voorbeeld met ronde cijfers: een crisiscel die gemiddeld 2 kW verbruikt gedurende 24 uur, heeft 48 kWh nodig. Verliezen en een veiligheidsmarge komen daar nog bij. Neem gemeten cijfers waar het kan: een week meten op de kringen die je wil houden, zegt meer dan een lijst typeplaatjes.

Let niet alleen op het gemiddelde, maar ook op de pieken. Elke motor trekt bij het starten enkele seconden een veelvoud van zijn normale stroom. Een pomp, een lift of een compressor op de noodstroomkring bepaalt het vermogen van de omvormer, niet de lampen en laptops.

Zonnepanelen op het gemeentehuis helpen op zich niet. Het Synergrid-voorschrift C10/11 verplicht netgekoppelde omvormers om uit te schakelen als het net wegvalt. Ze blijven alleen produceren als een batterijsysteem een lokaal net vormt, en laden die batterij dan overdag op.

Batterij, aggregaat of beide: wat past bij elke site in het noodplan?

Voor het crisiscentrum geeft een batterij plus een aggregaat dat vanzelf start geen onderbreking en geen tijdslimiet. Voor de andere sites volstaat vaak een voorbereide aansluiting voor een mobiel aggregaat.

Volgens Victron neemt een MultiPlus-II binnen 20 milliseconden over, snel genoeg om computers te laten draaien. Een Victron GX-regelaar kan een aggregaat starten en stoppen op de laadtoestand van de batterij. Ons artikel over een generator met batterij legt uit hoe de twee het werk verdelen.

Voor de overschakeling tussen net en aggregaat lees je ons artikel over een manuele of automatische omschakelaar. Voor de serverruimte: veel kleine UPS'en of één centrale batterij. Kritieke infrastructuur gebruikt dezelfde bouwstenen: in onze media staat een video over een back-upsysteem voor een verkeerstoren op een luchthaven.

Kun je rekenen op een opgevorderd of gehuurd aggregaat?

Alleen bij een lokale uitval, en alleen als het aggregaat, de kabel, de brandstof en iemand om het aan te sluiten er allemaal zijn. Bij een regionale uitval bellen elke gemeente, elk woonzorgcentrum en elk bedrijf dezelfde verhuurders.

De wet van 15 mei 2007 betreffende de civiele veiligheid (artikel 181) laat de burgemeester personen en zaken opvorderen als openbare diensten en middelen tekortschieten. Dat is een juridisch middel, geen voorraad machines. Een opvordering maakt geen aggregaat aan dat er niet is.

ASTRID toont zelf de juiste volgorde. Zijn masten hebben standaard noodbatterijen voor minstens zes uur, en bij langere uitval kan ASTRID via toeleveranciers noodgeneratoren inzetten. Eerst batterij, dan aggregaat, allebei vooraf gepland.

Een vast aggregaat brengt eigen verplichtingen mee: brandstofopslag, geluid, een vergunning en keuringen. Ons artikel over vergunning en keuring van een aggregaat zet ze op een rij.

Wat zet je in de stroomfiche van je ANIP?

Eén korte fiche per site, naast de fiche met het adres en de wifi-code. Ze beantwoordt de vragen die niemand om 20 uur in het donker wil stellen.

• Welke kringen en lokalen op noodstroom staan, en welke niet.
• Hoeveel uur de batterij houdt bij het verwachte verbruik, en hoe lang het aggregaat draait op een volle tank.
• Wie de noodstroom start of controleert, met een vervanger buiten de kantooruren.
• Waar de brandstof vandaan komt: voorraad ter plaatse, leverancier, contract en levertermijn.
• Waar een mobiel aggregaat aansluit, met het type stekker en het vermogen dat nodig is.
• De datum en het resultaat van de laatste test onder belasting.

De veiligheidscel test de noodplannen in oefeningen. Neem minstens één keer een stroomuitval op in het scenario: schakel de netvoeding van het crisiscentrum af en kijk wat nog werkt. Zo vind je het gat het goedkoopst.

Wanneer is vaste noodstroom niet de moeite voor een gemeente?

Als een partner al een crisiscel met noodstroom heeft die je mag gebruiken.

Een overheid moet voor zo'n systeem meestal de regels van de overheidsopdrachten volgen. Ons artikel over de aanbesteding van een batterijsysteem legt de procedures en het bestek uit. Voor scholen: kan een school op eigen stroom draaien? Voor kleine verbruikers buiten, zie openbare verlichting, signalisatie en camera's zonder stroomnet.

Wat gebeurt er als een gemeente ons vraagt het crisiscentrum te beveiligen?

We starten bij het noodplan: welke sites, welke verbruikers, hoeveel uur.

1. Stap 1: Analyse. We lijsten per site de kritieke verbruikers en hun startstromen op. Ontbreken er gegevens, dan kunnen we het verbruik eerst meten.
2. Stap 2: Technisch ontwerp. We kiezen de batterij, het omvormervermogen, de omschakeling en waar nuttig een aggregaat als tweede lijn.
3. Stap 3: Installatie en indienststelling.
4. Stap 4: Opvolging en ondersteuning. Je volgt de laadtoestand en het verbruik in onze monitoringsoftware.

Onze batterijsystemen voor bedrijven gaan van kleine installaties tot modulaire systemen tot 1 MW.